Boekrecensie: ‘De barones en de dominee’

Afb. 1. De voorzijde van het boek door Wim Coster.
Afb. 1. De voorzijde van het boek door Wim Coster.

Een boektitel die meteen de aandacht trekt en een verhaal dat in de 19e eeuw spraakmakend was en waarmee zelfs Multatuli zich bemoeide: Johanna Theodora barones van Dedem (1835-1911), weduwe van Daniël Pruimers, vond in haar weduwschap troost in de herderlijke woorden van dominee Johannes Gerrit van Rijn – en meer.

De auteur Wim Coster reconstrueert in het eerste deel nauwkeurig op basis van bewaard gebleven bronnen, uit onder meer het omvangrijke Van Dedem familiearchief, de jeugdjaren van een freule, die opgroeide op havezate Den Berg in Dalfsen. Daarna volgde een huwelijk uit liefde met een rijke Zwolse jongeman en werd er een dochtertje geboren. Tot zover ging alles goed, maar toen sloeg het noodlot toe en haar jonge echtgenoot overleed, een diepbedroefde Johanna Theodora achterlatend. Wat er daarna gebeurde, reconstrueerde Wim Coster op basis van rechtbankverslagen, brieven en krantenberichten. Hij maakt er een helder en hier en daar verbazingwekkend verhaal van – een dominee met een dubbele moraal, die een hartstochtelijke relatie met een gelovige barones heeft – zonder in sensatie te vervallen.

Het tweede deel gaat over zijn zoektocht naar hoe het verder ging met Johanna Theodora en haar dominee en, nog veel intrigerender, zijn speurtocht hoe het verder ging met het kind dat uit deze relatie werd geboren – een kind dat tegen betaling werd afgestaan en dat zijn ouders nooit zou kennen.

Al met al een boek dat een aanrader is! Link naar meer informatie op de website van de uitgever Balans: www.uitgeverijbalans.nl/boeken/de-barones-en-de-dominee/.

Afb. 2. Fotocompilatie van de boekpresentatie.
Afb. 2. Fotocompilatie van de boekpresentatie.

Link naar het verslag van de boekpresentatie dat hier al eerder te lezen was: www.adelinnederland.nl/boekpresentatie-barones-en-dominee-wim-coster/

Bezoek aan kasteel Doorwerth

Afb. Kasteel Doorwerth in al zijn glorie met torens, tinnen en transen.
Afb. Kasteel Doorwerth in al zijn glorie met torens, tinnen en transen.

Kasteel Doorwerth heeft een lange geschiedenis met kleurrijke verhalen en was eigendom van adellijke geslachten als Van Dorenweerd, Van Homoet, Schellart van Obbendorf, Von Aldenburg en Bentinck. In de 19e eeuw ontfermde een baron Van Brakell zich over het kasteel en restaureerde het groots. Zijn nakomelingen verkochten het weer en hierna zette de neergang weer in, tot de militair en historicus Frederic Adolph Hoefer (1850-1938), die met een barones Van Heemstra gehuwd was, zich het lot van het kasteel aantrok en er het artilleriemuseum in ondergebracht werd. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog ging het kasteel bijna ten onder, maar een grootscheepse restauratie en herbouw maakt dat Doorwerth er nog steeds uitziet, zoals een kasteel er moet uitzien: met een slotgracht, een voorburcht, torens, tinnen en transen.


Het kasteel is eigendom van de Stichting Geldersch Landschap & Kasteelen en is (ook vandaag) opengesteld, zie: https://www.glk.nl/landschap-kastelen/locatie?locatie=9&gclid=CJTr0uCm-s0CFUko0wodmE8JUQ

Boekennieuws: ‘Landgoed Herinckhave’

Afb. De voorkant van de publicatie over Herinckhave.
Afb. De voorkant van de publicatie over Herinckhave.

Gisela L.H. Bijleveld née jonkvrouwe von Bönninghausen schreeft over dit oude familiebezit een publicatie waarin niet alleen het verleden, maar ook het heden en de toekomst van havezate Herinckhave beschreven worden.

In deze publicatie komen onder meer de bewoners uit de voorbij eeuwen aan bod uit de adellijke families Van Vlederingen, Grubbe en Von Bönninghausen, worden de verschillende onderdelen van het landgoed beschreven en gaat zij in op de economische basis van Herinckhave nu. Ook schrijft zij over de betrokkenheid van de familie bij Herinckhave en hoe deze versterkt wordt door jaarlijkse activiteiten. Een smakelijke toevoeging vormen de drie streekrecepten.

Het boekje is in een beperkte oplage verschenen, maar het staat nu als pdf-bestand op de website van Landgoed Herinckhave, zodat het voor iedereen gratis te downloaden en te lezen is.

Link: http://www.herinckhave.nl/pdf/Landgoed_Herinckhave_G_Bijleveld_2016_reduced.pdf.

Zaterdagtip: Huis van Brienen in Amsterdam

Afb. In- en exterieur van Huis van Brienen in Amsterdam, foto's met dank aan Vereniging Hendrick de Keyser.
Afb. In- en exterieur van Huis van Brienen in Amsterdam, foto’s met dank aan Vereniging Hendrick de Keyser.

De baronnen Van Brienen behoorden in de 19e eeuw tot de rijkste inwoners van Nederland en bezaten in Amsterdam onder meer dit grachtenpand aan de Herengracht 284. In 1933 werd het huis door de zoon van Angélique Adelaide Louise Caroline Princesse d’Hénin née barones van Brienen (1832-1921) aan de Vereniging Hendrick de Keyser geschonken, die het iedere derde zaterdag van de maand voor bezoekers openstellen.

Het interieur van het huis wordt tot de top 100 van belangrijkste interieurs in Nederland gerekend, met als hoogtepunt de indrukwekkende zaal uit 1733 met geschilderde landschappen.

Zaterdag 16 juli is het huis tussen 14.00 en 16.30 uur opengesteld. Voor leden van de Vereniging Hendrick de Keyser is de toegang gratis en voor niet-leden is de entree 5 euro.

Link naar meer informatie op de website van Vereniging Hendrick de Keyser: http://www.hendrickdekeyser.nl/site/3/121/huis_van_brienen.html.

Wonen op stand: havezate Herinckhave

Afb. 1. De voorzijde van havezate Herinckhave, foto met dank aan Weusthuis Makelaardij.
Afb. 1. De voorzijde van havezate Herinckhave, foto met dank aan Weusthuis Makelaardij.

In Fleringen is het achterhuis van de havezate Herinckhave te huur met gebruik van terras, schuur, moestuin en kippenren. Het omgrachte huis kwam in 1723 door het huwelijk met de erfdochter uit het adellijke geslacht Grubbe in het bezit van de familie Von Bönninghausen en hun nakomelingen, de jonkheren Von Bönninghausen, wonen er nog.

Afb. 2 en 3. De trap en de woonkamer in het achterhuis van Herinckhave, foto's met dank aan Weusthuis Makelaardij.
Afb. 2 en 3. De trap en de woonkamer in het achterhuis van Herinckhave, foto’s met dank aan Weusthuis Makelaardij.

Foto’s met dank aan Weusthuis Makelaardij. Link naar de website met meer informatie en foto’s: www.weusthuismakelaardij.nl/ons-aanbod/fleringen-herinckhaveweg-8-7666-lk.

10 Downingstreet: woonhuis van Hendrik van Nassau-Ouwerkerk en Françoise van Aerssen van Sommelsdijck

Vanaf vandaag is 10 Downing Street de ambtswoning van Theresa Mary May née Brasier (1956). Een gedeelte van het nu bestaande huis werd in 1690 door Koning Stadhouder Willem III geschonken aan zijn vertrouweling de Nederlander Hendrik des H.R. Rijksgraaf van Nassau, heer van Ouwerkerk en Woudenberg (1640-1708). Deze werd geboren als zoon van Lodewijk van Nassau, heer van Beverweerd (zelf een bastaardzoon van Stadhouder Maurits) en Elisabeth gravin van Hornes. In het Frans werd hij naar zijn heerlijkheid Ouwerkerk ook wel ‘d’Auverquerque/d’Auverquerk’ genoemd, terwijl deze naam door de Engelsen als ‘Overkirk’ werd uitgesproken. 10 Downing Street stond in het verleden daarom ook wel bekend als Overkirk House.

Afb. 2. Hendrik des H.R. Rijksgraaf van Nassau, heer van Ouwerkerk en Woudenberg (1640-1708), foto ©National Portrait Gallery (NPG D574).
Afb. 1. Hendrik des H.R. Rijksgraaf van Nassau, heer van Ouwerkerk en Woudenberg (1640-1708), foto ©National Portrait Gallery (NPG D574).

Hij trad al jong in dienst van het Staatse leger en werd in 1666 benoemd tot Stalmeester van de jonge Prins Willem, de latere Koning Stadhouder. Hij stond in de gunst van de Prins en hieraan droeg niet alleen zijn verwantschap bij – zij waren achterneven – maar ook omdat hij het leven van de Prins redde: in de strijd bij St. Dénis (1678) had een aanvaller zijn pistool al op de borst van de Prins gezet, toen Hendrik van Nassau ingreep en hem het leven redde.

Afb. 3. Françoise van Aerssen van Sommelsdijck (1642-1720), foto ©National Portrait Gallery (NPG D1723).
Afb. 2. Françoise van Aerssen van Sommelsdijck (1642-1720), foto ©National Portrait Gallery (NPG D1723).

Na zijn benoeming in de Ridderschap van Utrecht (1674) volgde de verheffing tot H.R. Rijksgraaf in 1679 door Keizer Leopold I. Hij begeleidde de Prins, inmiddels Stadhouder Willem III geworden, op zijn tocht naar Engeland, waar deze Koning werd. Een indrukwekkende militaire carrière volgde met roem op de slagvelden en uiteindelijk een benoeming tot Veldmaarschalk (1703). Willem III benoemde hem in Engeland aan zijn Hof tot Opperstalmeester en twee van zijn dochters huwden in de Engelse adel: Isabella met de 2nd Earl of Bath en Lucia Anna met de 2nd Earl of Bellomont. Zijn laatste veldtocht werd hem fataal. In 1708 werd hij bij het Beleg van Rijsel ziek en overleed aldaar. Zijn lichaam werd naar Nederland vervoerd en bijgezet in de familiegrafkelder te Ouderkerk.

Het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek zegt over hem: “Hij stond bekend als dapper, gehecht aan Willem III en belangeloos maar zeer driftig, op het einde zijns levens als ondraaglijk hartstochtelijk, zoodat men zelfs van krankzinnigheid sprak.”

Zijn weduwe, Françoise van Aerssen van Sommelsdijck (1642-1720), mocht het huis in Downingstreet ook na zijn overlijden blijven gebruiken en pas na haar dood in 1720 keerde het terug in het bezit van de Kroon en werd in latere jaren de officiële ambtswoning van de premier. Françoise werd begraven in Westminster Abbey. Uit hun huwelijk werden acht kinderen geboren, waarvan er twee jong stierven en twee op het slagveld sneuvelden. De oudste overgebleven zoon werd in de Engelse adel verheven met de titel Earl of Grantham, maar zowel diens twee zoons als zijn enige neef overleden voor hem, zodat deze tak in de mannelijke lijn uitstierf. In de vrouwelijke lijn zijn er echter binnen de Engelse adel en aristocratie nog vele nakomelingen van Hendrik van Nassau en Françoise van Aerssen in leven.

Nieuwe website landgoed Herinckhave

Afb. Screenshot van de startpagina van de vernieuwde website van landgoed Herinckhave.
Afb. Screenshot van de startpagina van de vernieuwde website van landgoed Herinckhave.

De havezate Herinckhave kwam in 1723 door het huwelijk met de erfdochter uit het adellijke geslacht Grubbe in het bezit van de familie Von Bönninghausen en twee nakomelingen werden begin 19e eeuw als jonkheren in de Nederlandse adel opgenomen. In 1959 was er een grote brand, waarbij veel belangrijk familiebezit verloren ging. Het huis werd hierdoor uiteindelijk in erfpacht overgedragen aan de Overijsselse Kastelenstichting, die het restaureerde. Het landgoed bleef familiebezit en werd ondergebracht in Herinckhave BV. In 2011 werd de erfpacht van het huis door de Stichting Instandhouding Havezathe Herinckhave overgenomen, zodat huis, landgoed en de familie Von Bönninghausen weer met elkaar herenigd zijn.

Op de uitgebreide en verzorgde website is historische en actuele informatie te vinden, waaronder informatie over de Bed & Breakfast mogelijkheid: www.herinckhave.nl.

Boekennieuws: ‘Het Huis te Manpad’ door Barbara Joustra

Afb. De voorzijde van het boek.
Afb. De voorzijde van het boek.

Boekennieuws: ‘Het Huis te Manpad’ door Barbara Joustra. Een voor velen onbekende parel in het Kennemerland is het Huis te Manpad nabij Heemstede. Huis, tuin en park vormen een gaaf geheel en er zijn verrassende buitenplaatselementen terug te vinden, zoals een orangerie en de langste slangenmuur van West-Europa. Het huis was vanaf 1767 tot in 1953 in het bezit van de regentenfamilie Van Lennep, die met het predicaat jonkheer deel uitmaakt van de Nederlandse adel.

Barbara Joustra schreef over het huis en zijn bewoners de derde druk van de volledig nieuwe en herziene versie van het boek. Afgelopen vrijdag vond op het Manpad de presentatie plaats, waarbij de familie Van Lennep niet mocht ontbreken (voor foto’s zie: www.huistemanpad.nl/manpad-nieuws.html). Het boek met 200 pagina’s, dat vele afbeeldingen heeft, kost €19,95 en is te koop bij boekhandel Blokker in Heemstede of bij een rondleiding op Huis te Manpad (kijk op de website voor meer informatie hierover).

Zomer 1900 op Beerschoten: de families Steengracht, Van der Wyck en Schimmelpenninck op het bordes

Afb. De families Steengracht, Schimmelpenninck en Van der Wyck op het bordes van Beerschoten, foto collectie Stichting Adel in Nederland.
Afb. De families Steengracht, Schimmelpenninck en Van der Wyck op het bordes van Beerschoten, foto collectie Stichting Adel in Nederland.

Huis Beerschoten was in het bezit van jonkheer Joan Steengracht, heer van Oostcapelle (1856-1895), toen het op zondag 10 februari 1889 volledig afbrandde. Jonkheer Steengracht was op het moment van de brand op huwelijksreis in het buitenland met zijn bruid Catharina gravin Schimmelpenninck (1861-1950). Het huis werd spoedig herbouwd, maar helaas overleed de bouwheer enkele jaren later. In de zomer van 1900 ontving de douairière haar naaste familie op het huis: leden van de grafelijke familie Schimmelpenninck, waaronder haar zusje en zwager jonkheer Van der Wyck, en de vele neefjes en nichtjes. Speciaal voor deze gelegenheid kwam er een fotograaf uit het nabije Utrecht om dit zomerse tafereel vast te leggen.

Weekendtip: tentoonstelling ‘Zij jaagt!’ op kasteel Doorwerth

Afb. 1. Eén van de afbeeldingen die op de tentoonstelling ‘Zij jaagt!’ te zien is.
Afb. 1. Eén van de afbeeldingen die op de tentoonstelling ‘Zij jaagt!’ te zien is.

T/m 25 september is er op kasteel Doorwerth een tentoonstelling te zien over de rol van de vrouw in de jacht. Eeuwenlang werd deze gedomineerd door mannen, maar de tentoonstelling laat zien dat er zeker ook vrouwen waren die jaagden, met bekende voorbeelden als Jacoba van Beieren met haar valkenjacht en de eigenzinnige 18e eeuwse eigenaresse van kasteel Doorwerth Charlotte Sophie des H.R. Rijksgravin Bentinck née des H.R. Rijksgravin von Aldenburg (1715-1800).

Afb. 2. Charlotte Sophie Bentinck, eigenaresse van de Doorwerth in de 18e eeuw.
Afb. 2. Charlotte Sophie Bentinck, eigenaresse van de Doorwerth in de 18e eeuw, foto met dank aan www.geldersarchief.nl.

Nog onlangs haalde deze gravin het nieuws vanwege haar bijzondere, geschreven nalatenschap: haar unieke correspondentie, met 25.000 brieven van en aan derden als Voltaire, Frederik de Grote en Lafayette, is voorgedragen voor nominatie op de erfgoedlijst van Unesco (zie: www.geldersarchief.nl/nieuws/2016/correspondentie-charlotte-sophie-bentinck).

Inmiddels zijn er in de 21e eeuw meer jagende vrouwen dan mannen en hier spelen motieven mee als duurzaamheid, weten waar je voedsel vandaan komt en één zijn met de natuur. De tentoonstelling werd samengesteld door het Nederlands Jachtmuseum, dat in kasteel Doorwerth gevestigd is, samen met het Geldersch Landschap & Kasteelen. Link naar meer informatie over deze tentoonstelling: www.glk.nl/actueel/evenementen1/evenement/?bericht=2683.

Kasteel Doorwerth kent een lange geschiedenis met kleurrijke verhalen en was eigendom van adellijke geslachten als Van Dorenweerd, Van Homoet, Schellart van Obbendorf, Von Aldenburg en Bentinck. In de 19e eeuw ontfermde een baron Van Brakell zich over het kasteel en restaureerde het groots. Zijn nakomelingen verkochten het weer, maar leven nog steeds voort met de indrukwekkende naam Van Brakell van Wadenoyen en Doorwerth. Hierna zette de neergang weer in, tot de militair en historicus Frederic Adolph Hoefer (1850-1938), die met een barones Van Heemstra gehuwd was, zich het lot van het kasteel aantrok en er het artilleriemuseum in ondergebracht werd. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog ging het kasteel bijna ten onder, maar een grootscheepse restauratie en herbouw maakt dat Doorwerth er nog steeds uitziet, zoals een kasteel er moet uitzien: met een slotgracht, een voorburcht, torens, tinnen en transen. En wat een geluk voor ons dat dit gebeurd is, want het kasteel kunnen we nu in al zijn schilderachtigheid bezoeken!

Afb. 3. Kasteel Doorwerth in al zijn glorie, foto met dank aan www.vvvarnhemnijmegen.nl.
Afb. 3. Kasteel Doorwerth in al zijn glorie, foto met dank aan www.vvvarnhemnijmegen.nl.