Lezing ‘Baron Van Verschuer en zijn collectie Delfts aardewerk’: 16 april in Museum Arnhem

Verschuer, links W.F.K. baron van
Afb. Foto uit ca. 1865-1870 met links Willem Frederik Karel baron van Verschuer (1845-1922), foto part. coll.

In het Museum Arnhem is momenteel de tentoonstelling ‘Adellijk Aardewerk – verzameld door baron Van Verschuer’ te zien. Op zaterdag 16 april geeft conservator Kristin Duysters hierover tussen 14.00-15.00 uur een lezing. Deze lezing is gratis net als de toegang tot het museum, omdat het dan museumweekend is. U dient zich vooraf wel via info@museumarnhem.nl op te geven.

De conservator zal ingaan op de belangrijkste kenmerken van de collectie van Willem Frederik Karel baron van Verschuer (1845-1922) en op het belang van de verzameling voor de collectie Nederland. Ook zal de context waarbinnen de verzameling tot stand kwam, worden toegelicht: zijn familie, andere verzamelaars van Delfts aardewerk, bij welke antiquairs en veilinghuizen hij zijn spullen kocht en over Arnhem als cultureel centrum van het oosten. Vele topstukken, maar ook komische stukken en voorwerpen waarvan we de functie niet meer weten, passeren de revue.

Link naar de webpagina van Museum Arnhem met meer informatie over de tentoonstelling: www.museumarnhem.nl/NL/agenda/tentoonstellingen/adellijk-aardewerk?gclid=CLjV85nz5csCFbEW0wodn2sF0g

De adellijke connecties en aspiraties van Mata Hari

Macleod-Zelle
Afb. 1. Rudolph MacLeod (1856-1928) en Margaretha Geertruida MacLeod née Zelle (1876-1917), foto part. coll.

Vandaag werd bij Veilingebouw De Zwaan in Amsterdam een aantal items geveild die uit het bezit van Mata Hari afkomstig zijn. Mata Hari werd in 1876 in Leeuwarden geboren als Margaretha Geertruida Zelle. Haar vader, Adam Zelle, was winkelier in hoeden en petten, maar volgens de familieoverlevering was er een adellijke oorsprong en zou de naam oorspronkelijk ‘Von Zelle’ geweest zijn – een bewering die bij sommige nakomelingen nog lang bleef voortleven.

MacLeod-Zelle, huwelijksannonce
Afb. 2. Huwelijksannonce in het Algemeen Handelsblad op 12 juli 1895

In 1895 huwde zij op achttienjarige leeftijd de negenendertigjarige Rudolph MacLeod. Hij stamde uit een van oorsprong Schotse familie van militairen, die in het blauwe boekje van het Nederland’s Patriciaat is terug te vinden. Zijn vader, John Brienen MacLeod, was kapitein bij de infanterie en zijn moeder was Dina Louisa barones Sweerts de Landas. Rudolph MacLeod werd ook militair en bereikte uiteindelijk de rang van majoor. Het huwelijk met Margaretha Zelle was niet gelukkig en eindigde in 1907 in een echtscheiding. Margaretha Zelle trad in de jaren daarna eerst als ‘Lady MacLeod’ op met een amazone act in een circus en werd vervolgens Mata Hari en verwierf faam als danseres, om haar leven in 1917 te eindigen voor een Frans vuurpeleton, omdat zij van spionage beschuldigd werd.

MacLeod, tafelzilver
Afb. 3. Tafelzilver met initialen ML met daarboven een baronnenkroon met zeven parels, foto met dank aan http://nos.nl/artikel/2096472-spullen-van-exotische-spionne-mata-hari-onder-de-hamer.html

Vandaag werd er onder meer tafelzilver uit 1886 geveild met de initialen ML met daarboven een baronnenkroon met zeven parels. Volgens de veilingcatalogus zouden de initialen staan voor ‘Margaretha MacLeod’, maar gezien het jaartal en het maatschappelijk gebruik staan de letters ML logischerwijs voor de familienaam MacLeod van haar echtgenoot. Dat ook de familie van haar echtgenoot adellijke aspiraties had, blijkt uit het gebruik van de rangkroon van baron – een titel waarop deze familie nooit recht heeft gehad.

MacLeod, tafelzilver 2
Afb. 4. Tafelzilver uit 1886 en 1888 van het echtpaar MacLeod-Zelle, foto met dank aan Veilinggebouw De Zwaan in Amsterdam

Schenking familie Clifford Kocq van Breugel

Clifford Kocq van Breugel, schenking
Afb. 1. De symbolische overhandiging van de schenking aan het Museum Nairac door de familie Clifford Kocq van Breugel voor het borstbeeld van hun overgrootvader A.W.J.J. baron van Nagell, die jarenlang burgemeester van Barneveld was, foto met hartelijke dank aan Pauw Media in de Barneveldse Krant

De erfgenamen van jonkheer Willem François Clifford Kocq van Breugel (1914-2015) en Jeanne Linnie Alice Clifford Kocq van Breugel née barones van Nagell (1918-2007) hebben na het overlijden van hun ouders besloten om bijzondere familiebezittingen een goede bestemming te geven. Al eerder keerden familieportretten terug op de plek waar zij oorspronkelijk hingen, maar nu zijn ook familiebezittingen die betrekking hebben op hun overgrootvader, die jarenlang burgemeester van Barneveld was, geschonken aan het Museum Nairac in Barneveld “… om deze verzameling toegankelijk te maken voor het grote publiek en onderzoekers”, aldus jonkheer mr. A.R. Clifford Kocq van Breugel, één van de zoons.

Nagell, portret
Afb. 2. Het portret van Anne Willem Jacob Joost baron van Nagell in het uniform van Landcommandeur van de Ridderlijke Duitsche Orde op de plek waar het tot voor kort hing, foto met hartelijke dank aan www.funda.nl

Stichting Gelders Landschap & Kasteelen ontving twee levensgroot geschilderde portretten, waarop Anne Willem Jacob Joost baron van Nagell (1851-1936) en zijn echtgenote Johanna Magdalena Cornelia barones van Zuylen van Nievelt (1856-1934) staan afgebeeld, met daarbij het verzoek om deze weer op te hangen op kasteel De Schaffelaar waar dit echtpaar woonde en hun portretten ook eens hingen.

Schaffelaar
Afb. 3. Kasteel De Schaffelaar in Barneveld, gebouwd in 1852 in de toenmalig zeer modieuze Engelse neo-tudorstijl door baron en barones Van Zuylen van Nievelt née barones Van Tuyll van Serooskerken, foto eigen coll.

Link naar de foto van de schenking en het artikel online in de Barneveldse Krant: www.barneveldsekrant.nl/lokaal/familie-schenkt-erfstukken-van-nagell-aan-museum-nairac-97704

 

Lezing 8 april: Grafkelders in het Groningerland

grafkelder
Afb. 1. De grafkelder in het adelskerkje bij uitstek in Midwolde van de bewoners van de Nienoord, waarin vele generaties van de baronnen en graven Von Inn- und Knyphausen zijn bijgezet, foto met hartelijke dank aan de Stichting Oude Groninger Kerken

Op vrijdag 8 april geeft Harry Brouwer in de Remonstrantse kerk in Groningen naar aanleiding van deel 18 in de Kerkhovenreeks een lezing met als titel ‘Een grote hoop verrot holt en dog weijnig beenderen – Grafkelders in het Groningerland’. De provincie Groningen bezit een rijk funerair en adellijk erfgoed, waarvan de vele wapenborden en grafstenen nog heden in veel Groninger kerken getuigen. Grafkelders spreken velen tot de verbeelding en tijdens deze lezing komen er meerdere ter sprake, waarbij de kleurrijke overgeleverde verhalen en berichten uit historische kranten de leidraad zullen zijn.

Link naar de webpagina van de Stichting Oude Groninger Kerken met meer informatie: http://www.groningerkerken.nl/index.php?s=2&m=6&id=5&kalender=1&datum=2016-04-08

Midwolde, grafmonument
Afb. 2. Het grafmonument voor Anna van Ewsum (1640-1714) in de kerk van Midwolde met op de voorgrond haar eerste echtgenoot Carel Hiëronymus des H.R. Rijksbaron von Inn- und Knyphausen (1632-1664) en staande haar tweede echtgenoot Georg Wilhelm des H.R. Rijksgraaf von Inn- und Knyphausen (1635-1709)

Stichting Moesbosch kijkt terug op succesvol Paasconcert

Doorn-Heaney, Van
Afb. 1. Op de foto van links naar rechts: pianiste Anastasia Safonova, violiste Irina Simons-Renes, mevrouw Camilla van Doorn née Heaney en jonkheer Alarik van Doorn.

Op Tweede Paasdag organiseerde de Stichting Moesbosch op Huize Moesbosch in Koudekerke in Zeeland een concert. Dit keer waren te gast de violiste Irina Simon-Renes en de pianiste Anastasia Safonova die voor kamermuziek op hoog niveau zorgden. Alle aanwezigen kijken dan ook terug op een zeer geslaagd programma. Huis Moesbosch is sinds 1806 in het bezit van de familie Van Doorn en de stichting organiseert regelmatig activiteiten waaronder concerten, lezingen en excursies.

Geïnteresseerd in toekomstige activiteiten van de Stichting Moesbosch? Houd dan de agenda van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen in de gaten: www.kzgw.nl/agenda/

Moesbosch
Afb. 2. Huis Moesbosch in Koudekerke, familiebezit sinds 1806

Tentoonstelling: Adellijk Aardewerk – verzameld door baron Van Verschuer

Verschuer, Delfts aardewerk, W.F.K. baron van
Afb. 1. Een vaas van Delfts blauw aardewerk met Chinese invloeden uit de verzameling van Willem Frederik Karel baron van Verschuer (1845-1922), foto Museum Arnhem

In het Museum Arnhem is t/m 22 mei een tentoonstelling te zien over Delfts aardewerk, waarvoor in de afgelopen jaren een groeiende belangstelling is en waardoor ook moderne ontwerpers zich laten inspireren. Op de tentoonstelling is een selectie te zien uit de collectie van Willem Frederik Karel baron van Verschuer (1845-1922), die zijn verzameling aan de Nederlandse staat legateerde.

Verschuer, links W.F.K. baron van
Afb. 2.: Foto uit ca. 1865-1870 met links Willem Frederik Karel baron van Verschuer (1845-1922), foto part. col.

Baron Van Verschuer was vrijgezel en verzamelde Delfts aardewerk en oosters porselein dat hij onderbracht in zijn statige huis aan het Willemsplein in Arnhem. Hij was in zijn tijd één van de grootste verzamelaars van DeIfts aardewerk en in zijn specialisatie van Delfts aardewerk met Chinese invloeden geldt hij zelfs als een pionier. Na zijn overlijden in 1922 kwam zijn belangrijke verzameling met 2800 stukken in het bezit van de Staat der Nederlanden, die deze in bruikleen gaf aan het Museum Arnhem.

Verschuer, rechts woonhuis W.F.K. baron van
Afb. 3.: Rechts de zogenaamde ‘Frombergpanden’ aan het Willemsplein in Arnhem waar Willem Frederik Karel baron van Verschuer (1845-1922) woonde, foto Collectie Gelders Archief

De baron stamde uit het bekende Gelderse adellijke geslacht Van Verschuer en drie van zijn broers huwden freules Van Balveren van het landgoed Mariënwaerdt, dat hierdoor Van Verschuer familiebezit werd en tot op heden nog is. Baron Van Verschuer was maatschappelijk zeer betrokken bij verschillende maatschappelijke, godsdienstige, sociale en historische instellingen en hij schonk voorwerpen aan de historische vereniging Gelre en was lid van het Arnhems Historisch Genootschap Prodesse Conamur. Van 1877 tot in 1915 was hij rentmeester-thesaurier van de Drie Gasthuizen en daarna was hij tot zijn overlijden hiervan nog bestuurslid.

Link naar de webpagina van Museum Arnhem: www.museumarnhem.nl/NL/agenda/tentoonstellingen/adellijk-aardewerk?gclid=CLjV85nz5csCFbEW0wodn2sF0g

Veilingopbrengst Röell

Onlangs, op zondag 20 maart, werden er bij het Veilinghuis Peerdeman in Utrecht 9 lotnummers geveild die uit de adellijke familie Röell afkomstig waren. De geschatte opbrengst vooraf was 12.680-18.250 euro, maar de totale opbrengst werd 25.500 euro.

Roell eRoell l
Afb. 1 en 2. De lotnummers met de hoogste opbrengst: een portret door mogelijk Caspar Netscher en tafelzilver met familiewapen Röell

Een portret door mogelijk Caspar Netscher van een jonge vrouw met rose japon en parelketting uit de 2e helft van de 17e eeuw werd op 2000-3000 geschat, maar werd geveild voor 7000 euro. De hoogste opbrengst betrof tafelzilver uit 1899 voor 12 personen in twee lotnummers, dat met het familiewapen Röell gegraveerd is. De verwachte opbrengst hiervoor was 3300-4200 euro, maar de opbrengst werd 10.800 euro.

Foto’s en informatie met hartelijke dank aan Veilinghuis Peerdeman in Utrecht: www.veilinghuispeerdeman.nl.


 

‘Baron Zimmerman van Rhemen’?

In de Franse krant Le Figaro van 26/27 maart jl. stond een annonce van het overlijden te Plaisir (Frankrijk) op 19 maart 2016 van August Eduard Zimmerman, Baron Zimmerman van Rhemen. Nu komt de naam Van Rhemen wel in het rode boekje van de Nederlandse adel voor, maar deze dubbele familienaam niet. Na enig speurwerk volgt hier het verhaal:

Rhemen a
Afb. 1. Op de afbeelding links de douairière Van Rhemen met in het midden haar dochter freule Johanna Cecilia Elisabeth (1868-1909) en rechts haar dochter freule Jacoba Elisabeth (1869-1951) – de laatste van de Van Rhemens, foto Stads- en Streekarchief Zutphen, 423-680.

Jacoba Elisabeth barones van Rhemen werd geboren op 27 augustus 1869 op kasteel den Geldersche Toren in Spankeren. Zij was de tweede dochter van het echtpaar Alexander baron van Rhemen, heer van den Gelderschen Toren, en Caroline Cecilia barones van Rhemen, die uit de patriciaatsfamilie Leembruggen stamde. Haar vader overleed in 1877 ‘na een veeljarige smartelijk lijden’ toen zij acht jaar oud was. Een broer van haar vader huwde enkele jaren later een Baronin Von Grotthuss, maar dit huwelijk bleef kinderloos, zodat zij en haar zusje de 16e en laatste generatie zouden worden van een oud-adellijk geslacht dat teruggaat tot de eerste vermelding in 1370.

Zimmerman
Afb. 2. De echtgenoot van freule Jacoba Elisabeth: August Eduard Zimmerman (1861-1926), foto Historisch Centrum Leeuwarden.

In 1890 huwde zij in Rheden de luitenant-ter-zee 1e klasse August Eduard Zimmerman. Hij werd in latere jaren achtereenvolgens burgemeester van Hoorn, Leeuwarden en Zutphen. Het echtpaar kreeg vijf kinderen: drie zoons en twee dochters. Beide dochters huwden telgen uit de patriciaatsfamilies Van der Dussen en De Bruijn Tengbergen, de oudste zoon huwde een barones Van Pallandt en de tweede zoon vertrok naar Nederlands-Indië en bleef ongehuwd. De jongste zoon, mr. Johan Dirk Zimmerman, trad op 14 februari 1927 in het huwelijk met een mejuffrouw M. van Deventer (‘Wilhelmina’ volgens de overlijdensakte van haar echtgenoot)  en op 24 november datzelfde jaar werd in Oosterbeek hun enige kind geboren: August Eduard Zimmerman. Het jonge gezin woonde in een kleine villa aan de Benedendorpsweg nr. 191 in Oosterbeek en hier kwam mr. Johan Dirk Zimmerman vier jaar later te overlijden, nadat hij jarenlang als secretaris verbonden was geweest aan de N.V. de Meteoor in De Steeg.

August Eduard Zimmerman is op een onbekend moment naar Frankrijk verhuisd en daar gehuwd met de Française Anne-Marie Bardet. Zijn grootmoeder, Jacoba Elisabeth Zimmerman née barones van Rhemen, overleed op 20 december 1951 als laatste telg van het adellijke geslacht Van Rhemen. Zij werd bijgezet op het kerkhof van Spankeren, waar zovelen Van Rhemens hun laatste rustplaats vonden. Haar in Frankrijk wonende kleinzoon is zich op een gegeven ogenblik ter herinnering aan de uitgestorven familie van zijn grootmoeder blijkbaar ‘Zimmerman van Rhemen’ gaan noemen, een naam die in Nederland nooit geregistreerd is. Daarnaast heeft hij zich de titel van baron toegeëigend – een titel waarop hij geen enkel recht heeft.

 

 

Het lege Van Wassenaer graf in ‘s-Gravenhage: ‘Hier staet hij wel soals gij ziet, maer hij en leit er niet’

Wassenaer, Jacob van, gravure grafmonument
Afb.1. Het grafmonument van Jacob van Wassenaer in de Grote of Sint-Jacobskerk in ‘s-Gravenhage op een gravure uit omstreeks 1730, part. col.

Jacob van Wassenaer, baanderheer van Wassenaar, heer van Obdam, Hensbroek, Spierdijk en Wogmeer, Spanbroek, Opmeer, Zuidwijk en Kernheim (1610-1665) maakte een vliegende start in het leven als telg uit de tak Obdam van het vooraanstaande adellijke geslacht Van Wassenaer en zoals zovelen van zijn voorvaderen werd hij lid van de Ridderschap van Holland. Aanvankelijk koos hij voor een carrière in het Staatse leger en bereikte hierin in 1644 de rang van kolonel. Inmiddels was hij in 1633 in het huwelijk getreden met Agnes van Renesse van der Aa, vrouwe van Schonauwen, dat zij mee ten huwelijk bracht.

Wassenaer, Jacob van, Houbraken
Afb. 2. Jacob van Wassenaer op een gravure door Jacob Houbraken uit omstreeks 1755, part. col.

In de jaren die volgden, werd hij gouverneur en drost van stad en land van Heusden, luitenant-houtvester van Holland en hoogheemraad van Rijnland. Hoogtepunt in zijn carrière was zijn benoeming in 1653 tot luitenant-admiraal van Holland en West-Friesland. Deze benoeming was enigszins opmerkelijk gezien zijn militaire achtergrond, maar moet als een politieke keuze gezien worden, omdat hij de politiek van raadpensionaris Johan de Witt steunde en niet Oranjegezind was. Onder zijn leiding nam de vloot aan verschillende zeeslagen deel en vanwege zijn rol in de Slag in de Sont in 1658 ontving hij van de Deense Koning de prestigieuze Orde van de Olifant.

Afb. 3. Het grafmonument van Jacob van Wassenaer in de Grote of Sint-Jacobskerk in 's-Gravenhage
Afb. 3. Het grafmonument van Jacob van Wassenaer in de Grote of Sint-Jacobskerk in ‘s-Gravenhage

Tijdens de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog vond hij in 1665 zijn ondergang: zijn schip De Eendracht werd in de kruitkamer getroffen, waardoor het schip explodeerde en met vrijwel de gehele bemanning ten onder ging. Jacob van Wassenaer kreeg aldus een zeemansgraf, maar de Staten-Generaal stichtten voor hem een grafmonument in de Haagse Grote of Sint-Jacobskerk door de Amsterdamse beeldhouwer Bartholomeus Eggers waarop hij staande is afgebeeld, omdat hij hier niet begraven ligt. Dit deed de schrijver Westerbaan dichten: ‘Hier staet hij wel soals gij ziet, maer hij en leit er niet’.

Afb. 4. Het grafmonument van Jacob van Wassenaer in de Grote of Sint-Jacobskerk in 's-Gravenhage
Afb. 4. Het grafmonument van Jacob van Wassenaer in de Grote of Sint-Jacobskerk in ‘s-Gravenhage

Het grafmonument neemt een ereplaats in op het koor van de kerk en Jacob van Wassenaer staat hierop afgebeeld in harnas onder een baldakijn met aan zijn voeten een treurende putto met enkele doodssymbolen: een omgekeerde toorts als symbool voor het gedoofde leven, een schedel en een zandloper voor de tijd die wegglijdt. Links staat een page die de helm van Jacob van Wassenaer draagt en rechts een page die zijn schild draagt met daarop het familiewapen Van Wassenaer. Achter het beeld zit de Faam op een adelaar en verkondigt op zijn loftrompet in de linkerhand de roem van de luitenant-admiraal en hij heeft in zijn rechterhand een lauwerkrans. Op de hoeken van het grafmonument staan vier vrouwenfiguren die de deugden Trouw, Dapperheid, Voorzichtigheid en Waakzaamheid voorstellen.

Wassenaer Obdam grafmonument, vier deugden
Afb. 5. Van links naar rechts de vier deugden: FIDELITAS, FORTITUDO, PRUDENTIA en VIGILANTIA

Het grafmonument werd in 1842 in opdracht van zijn laatste nakomelinge uit de tak Obdam gerestaureerd en hieraan herinnert een tekst op de achterzijde: PIETATE.IN.PROAVUM.DE.PATRIA.BENE.MERITUM./SOLA.SOLA.EX.HAC.STIRPE.RELIQUA./ MARIA.CORNELIA.COMITISSA.DE.WASSENAER./DOMINA.IN.OBDAM.LAGE.WASSENAAR.TWICKEL&
c.UXOR.IACDIC.CAR.BARONIS.DE.HEECKEREN./HOC.VIRTUTIS.BELLICAE.MONUMENTUM.
RESTAURANDUM.CURAVIT./ANNO.DOMINI.MDCCCXLII.
De vader van Maria Cornelia gravin van Wassenaer (1799-1850) was de laatste Van Wassenaer Obdam die in één van de familiegrafkelders in de buurt van het monument werd bijgezet. Zijzelf rust sinds 1850 op het kerkhof van Wassenaar, omdat inmiddels het verbod op begraven in kerken was ingetreden.

Wassenaer, Maria Cornelia van
Afb. 6. Maria Cornelia gravin van Wassenaer (1799-1850) de laatste Van Wassenaer Obdam op haar portret door J.B. van der Hulst in de collectie van kasteel Twickel


 

Raymonde de Kuyper: ‘Ik zie de betekenis van familie’

Kuijper, Raymonde de

Vandaag in de NRC een interview met de veelzijdige actrice Raymonde de Kuyper, die voluit jonkvrouwe Raymonde Virginie Angélique de Kuijper heet. Zij stamt uit een Brabants geslacht en een voorvader werd in 1829 in de Nederlandse adel verheven met het predicaat van jonkheer. Bekendheid verwierf zij in de jaren 1996-2006 door haar rol in het kinderprogramma Achterwerk van de VPRO, waarin zij als een opvallende vrouw in rood mantelpakje samen met twee mannen de verschillende programma’s aan elkaar praatte. Over haar afkomst zegt zij: “We woonden in een tamelijk gewoon jaren vijftig huis in Den Haag, aan zee. Mijn ouders waren wel mondain. Geen kasteel of ouderwetse schilderijen, wel tafelzilver en veel mensen over de vloer.”

Link naar het hele artikel online in de NRC: www.nrc.nl/handelsblad/2016/03/26/ik-zie-de-betekenis-van-familie-1602308