Afb. Herfsttaferelen op Eerde met zicht over de slotgracht op het huis dat in 1715 voltooid werd door Johan Warner baron van Pallandt.
Op Eerde nodigen de bossen en de lanen, die nu in herfsttooi gehuld zijn, uit voor een lange wandeling. Eerde werd in 1706 aangekocht door Johan Warner baron van Pallandt en hij bouwde hier het indrukwekkende huis dat er nog steeds staat. Het huis was eeuwenlang eigendom van de baronnen Van Pallandt, maar werd al voor de Tweede Wereldoorlog ingericht als internationale school en nog steeds is hier een internationale school gevestigd.
Natuurmonumenten is bezig met een omvangrijk herstelplan van de bijzondere lanenstructuur en niet alleen deze lanen, maar ook de buitengewoon fraaie bossen nodigen uit voor een lange herfstwandeling.
Afb. 1. Caroline Breunesse, directeur Rijksmuseum Twenthe, overhandigde de eerste exemplaren van het Marie Cornélie magazine aan (links) Barry Overink, wethouder cultuur gemeente Enschede, en aan (rechts) Diederik baron van Wassenaer, voorzitter College van Regenten Stichting Twickel.
Marie Cornélie gravin van Wassenaer (1799-1850) was onder meer vrouwe van Twickel en zij was met een bezit van ruim 3,5 miljoen gulden het rijkste meisje van Nederland. Zij trouwde met mr. Jacob Dirk Carel baron van Heeckeren (1809-1875) en zijn naam zou haar nalatenschap gaan overheersen – een gegeven dat met deze tentoonstelling wordt bijgesteld. Nu is er over haar leven, haar familie en haar tijd deze tentoonstelling in het Rijksmuseum Twenthe, waar de bezoeker met haar portretten, zilver, meubelen, kleding en nog veel meer wordt meegenomen in haar wereld.
Caroline Breunesse, directeur Rijksmuseum Twenthe, heette de genodigden welkom bij de opening van deze bijzondere tentoonstelling, die voortkomt uit een unieke samenwerking met Stichting Twickel. Marie Cornélie heeft bij deze tentoonstelling haar eigen magazine gekregen en de eerste exemplaren overhandigde Caroline Breunesse aan Barry Overink, wethouder cultuur gemeente Enschede, en aan Diederik baron van Wassenaer, voorzitter College van Regenten Stichting Twickel.
Afb. 2. Rechts voorin: Diederik baron van Wassenaer, voorzitter College van Regenten Stichting Twickel, die Marie Cornélie onder meer een ‘legendarische verschijning’ noemde.
Diederik van Wassenaer voelde een grote verbondenheid met Marie Cornélie, vertelde hij, niet alleen omdat zij familie is, ook al is er een ‘afstand van acht generaties’. Hij noemde haar ook zonder twijfel ‘een bijzondere vrouw, een opmerkelijke zelfs’, die een ‘legendarische verschijning was’, maar die we tegelijk ook op deze tentoonstelling ‘als een lief en sociaal mens’ kunnen leren kennen.
Voor de stichting Twickel, met 49.000 objecten in de collectie, staan koesteren, verdiepen en delen voorop en hij was daarom bijzonder blij met deze samenwerking met het Rijksmuseum Twenthe, vanwege de gedeelde ambitie om erfgoed toegankelijk te maken en om zo te zorgen voor nóg grotere belangstelling voor de geschiedenis van deze omgeving. Wethouder Barry Overink vond dat deze tentoonstelling niet alleen een mooi inkijkje in het leven van Marie Cornélie bood, maar dat deze nu ook een vergeten geschiedenis tot leven brengt. Deze tentoonstelling draagt daarnaast ook bij aan de identiteit en aantrekkelijkheid van de gemeente Enschede.
Hierna speelde Dorothée Fonteijn pianomuziek uit het muziekalbum uit de jaren 1820-1830 van Marie Cornélie. Zij had dit altijd bij zich, zodat familie en vrienden hierin hun bijdrage konden noteren. Er staat veel salonmuziek in, ook uit de tijd van haar verblijf als hofdame van de latere Koningin Anna Paulowna aan het Hof van Sint Petersburg, en met deze pianomuziek was Marie Cornélie ineens hoorbaar aanwezig voor de genodigden.
Rob Bloemendal, conservator Twickel, vertelde vervolgens over de banden tussen Enschede en Twickel. Zo noemde hij het bezoek van Koning Willem III aan Enschede, die vervolgens doorreisde naar Twickel om daar bij ‘zijn maatje J.D.C. van Heeckeren’ (de man van Marie Cornélie) een boom te planten. Ook noemde hij de grote rol die Jan Herman van Heek, één van de grondleggers van het Rijksmuseum Twenthe, gespeeld heeft door samen met de laatste particulier eigenaresse van Twickel het plan voor stichting Twickel in elkaar te zetten.
Afb. 3. Een tafel vol met zilver van Marie Cornélie, gedekt volgens het getekende tafelplan van haar, waarvan hier op de achtergrond nog net een hoekje te zien is.
‘Onze collecties overstijgen de regio’ zei hij en ‘deze tentoonstelling is één groot hoogtepunt’. Er is onder meer aandacht voor mode, een tafel vol zilver en er is aandacht voor Marie Cornélie en haar man als verzamelaars. Het mooiste zijn de verhalen bij de objecten, vond Rob Bloemendal, en hierbij noemde hij haar vitrinekast vol voorwerpen, waarbij bijvoorbeeld het mesje van de admiraal Van Wassenaer en het bijbeltje van haar grootmoeder ieder hun eigen verhaal vertellen.
Afb. 4. Maria Cornélie gravin van Wassenaer (1799-1850) – powervrouw. Portret door J.B. van der Hulst in de collectie van kasteel Twickel.
Hij noemde Marie Cornélie ‘een powervrouw’ en een ‘geweldig schrijfster’ die gedichten schreef, overpeinzingen in haar dagboeken opschreef en correspondeerde met familieleden. Zij worstelde met wie zij was, haar verleden en haar familie. Zij had een duidelijk smaak op het gebied van kunst en ook al stond de kunstcollectie op Twickel bekend als ‘collectie JDC’ en werd deze vernoemd naar haar man, het was háár geld waarmee het gekocht werd. Tussen de regels door gaf zij blijk van wat zij van sommige aankopen vond en werd het duidelijk dat zij deze soms maar niks vond. Rob Bloemendal pleitte er voor om deze verzameling vanaf nu naar haar ‘collectie MC’ te noemen. Hij sloot af met woorden van grote dank aan het bestuur van Stichting Twickel, de collega’s, het team van Rijksmuseum Twenthe en verder alle vrijwilligers die met hun grote inzet en betrokkenheid onmisbaar zijn.
Nelleke de Vries, conservator oude en moderne kunst Rijksmuseum Twenthe, vertelde daarna wat een bijzonder inkijkje Marie Cornélie biedt in haar leven met de beschrijving van haar reis naar Sint Petersburg en het Hof van de Romanovs. Zij maakte rake oberservaties van de mannen aan het Hof en gaf haar duidelijke mening over de kunst die zij tegenkwam. De relatie tussen Marie Cornélie en haar man noemde zij ‘een soort van liefde tussen die twee’ en deze bleek ook uit haar laatste ontroerende brief aan hem: ‘Adieu mijn lieve vriend (…) Ik houd van je en omhels je met hart en ziel.’
Afb. 5. Kleding, schilderijen en vele bijzondere voorwerpen vertellen het verhaal van Marie Cornélie en haar leven.Afb. 6. Links Petra Boers, hoofdredateur van het magazine over Marie Cornélie, en rechts Liz ter Haar met iconische kapsels van Marie Cornélie, dankzij de talentvolle kappers van ROC Twente.
‘Bij deze tentoonstelling is een geweldig, glossy tijdschrift verschenen, het Marie Cornélie magazine, en hoofdredacteur Petra Boers nam de aanwezigen met veel humor mee in één van de verhalen hierin over de kapsels van Marie Cornélie. ‘Raar maar haar!’ heet het verhaal in dit magazine en dit vertelt de achtergrond van de bijzondere kapsels waarmee Marie Cornélie en haar tijdgenoten zich op hun portretten lieten afbeelden. Petra Boers en Liz ter Haar werden voor deze gelegenheid door kappers van ROC Twente gekapt met iconische kapsels van Marie Cornélie, waarvoor 2 volle uren en meer dan 90 speldjes nodig waren.
Benieuwd geworden naar deze tentoonstelling over ‘Marie Cornélie van Twickel. Het rijkste meisje van Nederland’ in Rijksmuseum Twenthe in Enschede? Kijk dan voor meer informatie en bezoekmogelijkheden op Marie Cornélie… | Rijksmuseum Twenthe – Het kunstmuseum van Enschede
Afb. 6. Het bureautje waaraan Marie Cornélie haar brieven en in haar dagboeken schreef.Afb. 7. Meubelen en portretten van Marie Cornélie.Afb. 8. Als bezoeker zie je Marie Cornélie hier bijna zitten spelen.Afb. 9. T/m 9 mei kunt u in het Rijksmuseum Twenthe deze tentoonstelling over ‘Marie Cornélie van Twickel. Het rijkste meisje van Nederland zien. Kijk voor meer informatie en bezoekmogelijkheden op Marie Cornélie… | Rijksmuseum Twenthe – Het kunstmuseum van Enschede
Afb. 1. Kop boven de lovende recensie in de NRC van 24 september jl.: De Nassaus runnen hun dynastie al eeuwen als een familiebedrijf. ‘Voor elke generatie is de opvolging een stresstest’. AiN zegt: een aanrader om te lezen!
De Nassaus. Een vorstelijk familiebedrijf 1500-1800, door Jasper van der Veen
Ondanks oorlogen, opstanden en de opkomst van nieuwe staten bleef de adel in de vroegmoderne tijd een machtsfactor van belang. Het geheim? De familiebanden. Dit boek laat zien dat het huis Nassau functioneerde als familiebedrijf. De Nassaus namen beslissingen in onderling overleg en vonden steeds nieuwe manieren om bezit van generatie op generatie door te geven in een snel veranderende wereld. ‘De familie’ bleek in een tijd van staatsvorming een effectief systeem om macht te behouden en uit te breiden.
Daarbij benadert dit boek de familie nu eens niet als een seriële biografie van de belangrijkste mannen, maar stelt juist het bredere netwerk van de familie centraal, dwars door generaties en over landsgrenzen heen. Door de Nassaus als Europees familiebedrijf te bestuderen biedt het een nieuw model voor dynastieke geschiedenis, met aandacht voor de waarden, praktijken en strategieën waarmee de familie, met vallen en opstaan, haar toekomst veiligstelde in de woelige periode 1500-1800.
Jasper van der Steen is docent en onderzoeker aan het Instituut voor Geschiedenis van de Universiteit Leiden. Hij promoveerde in 2014 op Memory Wars in the Low Countries, 1566-1700.
Afb. 2. Een boek vol nieuwe informatie, die een vergeten Keizerin tot leven wekt. Daarnaast is het ook nog eens zeer rijk geïllustreerd. AiN zegt: een aanrader om te lezen!
Auguste Viktoria, de laatste keizerin van Duitsland, door Alexandra von Ilsemann
Auguste Viktoria, de vrouw van de Duitse keizer Wilhelm II, overleed in april 1921 in Doorn en werd onder grote belangstelling in Potsdam begraven. Haar overlijden betekende het definitieve einde van de monarchie in Duitsland. Keizerin Auguste Viktoria (1858-1921) genoot grote populariteit onder de bevolking. Als moeder van zeven kinderen was zij de ‘Landesmutter’ bij uitstek. Ze stichtte veel sociale instellingen, waarvan sommige nog steeds bestaan. Ze zette zich speciaal in voor onderwijs voor meisjes en vrouwen en voor de bouw van kerken, waaromheen zorgcentra ontstonden met kinderdagverblijven en consultatiebureaus.
In deze boeiende biografie komt ook een minder bekende kant van Auguste Viktoria naar voren: de invloed die zij had op politieke kwesties en intriges waarin haar echtgenoot verstrikt raakte. Via het vrouwelijke perspectief krijgen we een goed beeld van de laatste periode van het ‘ondergaande rijk’ met zijn politieke en sociale veranderingen. Haar laatste jaren bracht Auguste Viktoria in ballingschap door, allereerst op Kasteel Amerongen en later in Huis Doorn.
Alexandra von Ilsemann schreef dit boek, dat oorspronkelijk een idee was van Z.K.H. Georg Friedrich Prins von Preusen, mede vanuit persoonlijke betrokkenheid. Niet alleen zijn haar moeder en grootmoeder vernoemd naar Keizerin Auguste Viktoria, maar is ook haar echtgenoot, Godard von Ilseman, een kleinzoon van de adjudant van Keizer Wilhelm II.
Dr. Alexandra von Ilsemann studeerde geschiedenis, politieke wetenschappen en sociologie. Na een aantal jaren in Azië aan universiteiten les te hebben gegeven, publiceert ze nu boeken over de Duitse geschiedenis. Dit boek over de laatste keizerin van Duitsland is haar eerste biografie.
Afb. 3. Deel 99 is een onmisbaar naslagwerk in deze serie over ca. 1800 vooraanstaande Nederlandse geslachten. AiN zegt: een aanrader!
Nederland’s Patriciaat 99e jaargang 2025/2026
Dit deel van het Nederland’s Patriciaat, het bekende ‘Blauwe boekje’, bevat de genealogieën van families die al generaties lang een vooraanstaande rol spelen in de Nederlandse samenleving. In deze uitgave zijn de geslachten Aalders, Fock, Gorter, Ten Holte, Hoogenboom, Jordaan, Juijnboll, Lely, Van Schreven en Voûte opgenomen.
Uitgeverij Verloren geeft al jaren deze serie uit, die bekend staat als het Blauwe Boekje. Het is een in Europa unieke serie, een onmisbaar naslagwerk en biedt de mogelijkheid voor uitgebreid onderzoek. Ook in dit deel zijn er weer veel links terug te vinden met Nederlandse adel, met name bij de familie Voûte.
Afb. 4. De grote zaal op Huis Verwolde met links het portret van Josephina Carolina Johanna Margaretha Sophia Voûte née Kusky (1857-1919) door J.A. Neuhuys in 1911. Haar dochter, Line Voûte (1887-1966), huwde in 1909 mr. Willem Hendrik Emile baron van der Borch van Verwolde (1882-1969). Het portret kunt u zelf zien tijdens uw bezoek aan Huis Verwolde, één van de zeven opengestelde kastelen van Geldersch Landschap & Kasteelen: Huis Verwolde | Geldersch Landschap en Kasteelen
Afb. 1. Een mahoniehouten klepsecretaire met familiewapens Van Styrum en Van Limburg Stirum met een intrigerend verhaal. Foto met hartelijke dank aan Veilinghuis De Eland & De Zon in ’s Graveland.
Op maandag 9 november start bij het Veilinghuis De Eland & De Zon in ‘s Graveland (bij Hilversum) de live online najaarsveilingveiling met een breed aanbod van Europese en Aziatische curiosa, moderne en hedendaagse kunst, schilderijen, juwelen zilver, enz., met een secretaire Van Limburg Stirum/Van Styrum, een portret De Monchy en schilderijen door jonkheer Graafland. Lees het verhaal hierbij hieronder en kijk voor wat er verder geveild wordt in de online catalogus van Veilinghuis De Eland & De Zon op: Veilinghuis De Eland & De Zon
Let op: van donderdag 5 november t/m zondag 8 november zijn de kijkdagen op huis Schaep en Burgh, waar Veilinghuis De Eland & De zon sinds vorig jaar gevestigd is. Kijk voor meer informatie hierover op Kalender overzicht – Veilinghuis De Eland & De Zon
Kavel 1004 betreft een mahonie Louis XVI klepsecretaire, waarvan de klep centraal is ingelegd met het alliantiewapen van Styrum (links) en Van Limburg Stirum. Binnenin worden deze familiewapens ook nog weer afzonderlijk herhaald. In 1801 trad Leopold graaf van Limburg Stirum (1758-1840) in het huwelijk met Maria Jacoba van Styrum (1763-1848). Historisch gezien is hij zeer interessant, want hij was één van de drie leden van Het Driemanschap in 1813, waarmee ons Koninkrijk der Nederlanden begon. Als alliantiewapen voor dit huwelijk lijkt het niet logisch, omdat haar wapen links geplaatst is en bovendien niet als ovaal.
Afb. 2 en 3. Links het portret van Leopold graaf van Limburg Stirum (1758-1840), 1816 gedateerd, door Willem Bartel van der Kooi en rechts het portret van Jan baron van Styrum (1757-1824). Foto’s met dank aan collectie RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis/ 145036 en 144327.
Aangezien de secretaire laat 18e eeuws is en het voornoemde huwelijk in 1801 werd gesloten, is er nog een optie: zou deze secretaire misschien vervaardigd kunnen zijn om het samenwerkingsverband tussen mr. Jan baron van Styrum (1757-1824) en Leopold graaf van Limburg Stirum tot uitdrukking te brengen? Jan van Styrum was de broer van Maria Jacoba van Styrum en een vooraanstaand bestuurder in de Franse Tijd. Hebben hij en zijn latere zwager Leopold van Limburg Stirum het einde van de Franse Tijd zien naderen en voorbesproken? Of is deze secretaire toch, in inmiddels ouderwetse stijl, ter gelegenheid van het huwelijk gemaakt? Het is hoe dan ook een historisch interessant meubel met een bijzonder verhaal, waarbij beide wapens in ieder geval met zekerheid vastgesteld konden worden.
Stichting Adel in Nederland dankt hierbij hartelijk mr. dr. Egbert Wolleswinkel, oud-secretaris van de Hoge Raad van Adel, voor zijn ingebrachte expertise.
De klepsecretaire wordt getaxeerd op 1000-1500 euro.
Afb. 4. Een portret van een ongehuwde dame met linksboven de gecombineerde wapens Le Cointre en De Monchy. Foto met hartelijke dank aan Veilinghuis De Eland & De Zon in ’s Graveland.
Kavel 131 betreft een portret van een dame geparenteerd aan de familie De Monchy. Aangezien het wapen ruitvormig is en zij dus op dit portret ongehuwd zal zijn afgebeeld, valt in het linkerdeel het wapen van haar vader Le Cointre en in het rechterdeel het wapen van haar moeder De Monchy te herkennen. De familie De Monchy is opgenomen in het Blauwe Boekje van het Nederland’s Patriciaat, maar nader onderzoek moet nog duidelijk maken wie deze jongedame is.
Het portret wordt getaxeerd op 200-400 euro.
Kavel 25 en 26 betreffen schilderijen van een handwerkende dame door jonkheer Rob Graafland uit 1937 en een lezende dame door jonkheer Rob Graafland uit 1938.
jonkheer Robert (‘Rob’) Archibald Antonius Graafland (1875-1940) was de zoon van commissionair-bankier, die als heraldicus bekendheid genoot en niet alleen publiceerde zijn vader hierover, maar brandschilderde hij ook houten wapenborden. Rob Graafland werd kunstschilder en leraar van het Stadstekeninstituut in Maastricht en huwde in 1902 Maria Hubertina Leopoldina Isabella Duquesne (1881-1956). Uit dit huwelijk werden een dochter, voornoemde Suzanna, en een zoon jonkheer Charles Léon Graafland (1906-1975) geboren. Zijn oudste kleinzoon publiceerde een boek over het leven en werk van zijn grootvader en maakte deze informatie ook toegankelijk via een website: Rob Graafland Official Website – www.robgraafland.nl
Volgens informatie op deze website wilden zijn ouders hem als architect laten opleiden, maar zelf voelde hij zich meer tot de schilderkunst aangetrokken. Zelf zei hij hierover eens: “Als ik met mijn werk heb bijgedragen tot vermeerdering van het geluk der mensen en als ik – voorzover een kunstenaar een apostolische roeping heeft, al is het dan wat mij betreft nog zo weinig – iets heb kunnen openbaren van de schoonheid en reinheid van de Goddelijke Schepping, dan is mijn werk niet voor niets geweest.”
Kavel 25 wordt getaxeerd op 6000-8000 euro en kavel 26 wordt getaxeerd op 6000-8000 euro
Benieuwd naar wat er verder geveild wordt bij Veilinghuis De Eland & De Zon? Kijk dan in de online catalogus op Veilinghuis De Eland & De Zon of bezoek de kijkdagen op donderdag 5 t/m zondag 8 november op huis Schaep en Burgh nabij Hilversum!
Afb. 5 en 6. Links kavel 25, een handwerkende dame door jonkheer Rob Graafland uit 1937, en rechts kavel 26, een lezende dame door jonkheer Rob Graafland uit 1938. Foto’s met hartelijke dank aan Veilinghuis De Eland & De Zon in ’s Graveland.
Afb. 1. Zes Chine de Commande kop en schotels met de wapens Bomme en De Haze – voorouders van de uitgestorven jonkheren De Haze Bomme. Foto met hartelijke dank aan het Zeeuws Veilinghuis in Middelburg.
Op dinsdag 10 november is er een live auction veiling van kunst, antiek, zilver, porselein, schilderijen, enz. in allerlei prijsklassen bij het Zeeuws Veilinghuis in Middelburg. Tot de aangeboden kavels behoren porselein De Haze Bomme en portretten Hinlopen en Koning Willem I. Lees het verhaal hierbij hieronder en kijk voor de online catalogi (kijk ook in de catalogus van 11 november met heel veel porselein met familiewapens!) van het Zeeuws Veilinghuis in Middelburg op Zeeuws Veilinghuis, Zeeland Auctioneers – Kunst- en antiekveilingen
Let op: de kijkdagen bij het Zeeuws Veilinghuis in Middelburg zijn op 6, 7 en 9 november (10.00-15.00 uur) en op 10 november (10.00-12.00 uur)
Lotnummer 3 betreft zes Chine de Commande kop en schotels met het alliantiewapen De Haze Bomme van het echtpaar Leendert Bomme en Suzanna de Haze.
Leendert Bomme (1683-1760) stamde uit een familie die snel tot maatschappelijk aanzien kwam. Was zijn grootvader nog schipper en zijn vader aanvankelijk nog verhuurder van rouwmantels, later werd deze bouwmeester en gereformeerd diaken in Middelburg. Leendert Bomme werd zelf koopman in wijnen en uiteindelijk representant van de stadhouder bij de V.O.C. Na drie keer eerder gehuwd te zijn geweest en ook weer weduwnaar te zijn geworden, huwde hij in 1724 Suzanna de Haze (1693-1743). Zijn gestegen maatschappelijke aanzien blijkt ook uit dit vierde huwelijk, want zijn schoonvader mr. Huybrecht de Haze was onder meer burgemeester van Middelburg.
Afb. 2. Leendert Bomme (1683-1760) en Suzanna de Haze (1693-1743) op hun portretten door Philip van Dijk. Rechtsboven op deze portretten zijn hun beider wapens zichtbaar, die ook op het porselein staan afgebeeld (opmerking hierbij: haar wapen is minder goed zichtbaar op deze foto). Foto’s met dank aan collectie RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis/124598 en 124599.
Een zoon uit dit huwelijk was mr. Hubrecht de Haze Bomme (1737-1821), die beide familienamen van zijn ouders combineerde. Hij studeerde rechten in Leiden en vervulde vele functies, waaronder die van burgemeester van Middelburg. Hij huwde in 1761 Cornelia Maria van Citters (1742-1780), telg uit een oude Zeeuwse regentenfamilie en met een vader die zich tooide met de indrukwekkende titel ‘baljuw van de wateren van Zeeland’.
Het was een zoon uit het huwelijk De Haze Bomme-Van Citters die in 1839 in de Nederlandse adel verheven werd met het predikaat jonkheer/jonkvrouwe. In 1890 stierf de familie echter uit en een gedeelte van het Chine de Commande porselein vererfde op de nakomelingen van de laatste telg, Suzanna Maria de Haze Bomme, op de jonkheren Van Reigersberg Versluys, die dit in bruikleen gaven aan het Zeeuws Museum.
Deze zes kop en schotels worden getaxeerd op 1000-1500 euro.
Afb. 3. Jacob Jacobsz. Hinlopen (1621–1679), door Lodewijk van der Helst. Foto met hartelijke dank aan het Zeeuws Veilinghuis in Middelburg.
Lotnummer 12 betreft een portret van Jacob Jacobsz. Hinlopen (1621–1679). Zijn vader, Jacob Jacobsz. Hinlopen (1582-1629), was koopman, schepen en medeoprichter van de VOC in Enkhuizen. Zijn moeder, Sara de Wael, was eigenaar van een brouwerij in Amsterdam. Jacob werd, net als zijn vader, schepen en daarnaast lid van de vroedschap. Hij werd dit echter niet in Enkhuizen, maar in Amsterdam, waarmee hij hier als eerste van Vlaamse/Brabantse geboorte zijn intrede deed onder de regenten. Hij speculeerde, samen met een broer, in onroerend goed en met zijn verworven kapitaal werd hij kunstverzamelaar. Zo werd hij onder meer eigenaar van twee Rembrandts. Hij liet zich portretteren door Lodewijk van der Helst (1642-1683), die veel meer vooraanstaande Amsterdamse regenten geportretteerd heeft.
De huidige patriciaatsfamilie Hinlópen in het Blauwe Boekje is niet verwant aan de Amsterdamse regentenfamilie Hinlopen. In 1875 bevond dit portret zich in de collectie van de familie Hooft Graafland, waarvan nakomelingen met het predikaat jonkheer/jonkvrouwe tot de Nederlandse adel behoren
Het portret wordt getaxeerd op 8000-12.000 euro
Lotnummer 13 betreft een portret van Koning Willem I door Hendrik Carré (1732-1814). Het is een uitsnede van een staatsieportret van Koning Willem I, waarop hij levensgroot staat afgebeeld. Als oudste zoon van Stadhouder Willem V was hij voorbestemd om zijn vader als Stadhouder Willem VI op te volgen, maar door het binnentrekken van de Franse legers in 1795 kende hij jarenlang een onzeker bestaan. Pas in 1813 keerde hij terug in Nederland en werd Souverein Vorst der Verenigde Nederlanden en in 1815 werd hij Koning, waarmee ons huidige Koninkrijk der Nederlanden begon.
Het portret bevond zich, volgens een etiket op de achterzijde, op enig moment in de collectie van jonkheer B.W.F. van Riemsdijk in Amsterdam.
Isabelle Janne Henriëtte barones van Verschuer, geboren Zeist 26 oktober 2026, dochter van Barthold Philip baron van Verschuer en Carolien barones van Verschuer née Hoevers.
Afb. 1. De eerste twee exemplaren werden door auteur Gerrit van Oosterom (links) aangeboden aan Hannie Rohaan (tweede van links), wethouder van de gemeente Hof van Twente en Henk ter Keurs (tweede van rechts), voorzitter van de Pachtersvereniging Twickel. Rechts is Diederik baron van Wassenaer te zien, voor wie het boek als afscheidscadeau bedoeld is, omdat hij binnenkort terugtreedt als voorzitter van het College van Regenten van Stichting Twickel. Foto met hartelijke dank aan Wim Ahne.
Vorige week vrijdag vond op Twickel de boekpresentatie plaats van dit werkelijk MONUMENTALE boek qua gewicht, maar zondermeer ook qua inhoud. In een zeer leesbare schrijfstijl neemt de auteur, de landschapsarchitect en landschapshistoricus Gerrit van Oosterom, de lezer mee in het verhaal van zeven eeuwen ontwikkelingen in het goederenbezit van Twickel en hun eigenaren uit de adellijke geslachten Van Twickelo, Van Raesfelt, Van Wassenaer Obdam en Van Heeckeren van Wassenaar. Het is een verhaal over mensen, eigenaren, pachters én bewoners, en hun verbondenheid met grond, die de basis vormde van hun macht en status, maar vooral van hun identiteit. ‘Geslachten gaan, geslachten zullen komen’ staat er in Psalm 90, maar de grond die blijft en Twickel verbond en verbindt nog heden allen die hierbij betrokken zijn, waarvan dit boek een geweldig resultaat en voorbeeld is.
Diederik baron van Wassenaer, voorzitter van het College van Regenten van Stichting Twickel, heette de aanwezigen welkom in de Schaapskooi nabij het kasteel, waarbij hij speciaal Hannie Rohaan en jonkheer Maurits von Martels welkom heette. Hannie Rohaan is wethouder van de gemeente Hof van Twente en coördinerend wethouder voor Twickel, waarmee zij de enige wethouder in Nederland is die een landgoed in haar portefeuille heeft. Maurits von Martels is Gedeputeerde van de provincie Overijssel voor landbouw en natuur.
En natuurlijk noemde hij Gerrit van Oosterom, de auteur van het boek, die deze bijzondere dag voor Twickel mogelijk maakte en met zijn boek laat zien welke economische omstandigheden het mogelijk hebben gemaakt dat Twickel nog bestaat en welke lessen hieruit voor de toekomst geleerd kunnen worden. Diederik van Wassenaer noemde het boek ‘werkelijk verbluffend’ en ‘zeer doorwrocht met wetenschappelijk fundament’, dat ‘tegelijk heel leesbaar en toegankelijk is’ en ‘een spiegel voor de toekomst’. Achter de mooie fassade van Twickel gaat een keiharde geschiedenis schuil van vechten voor instandhouding en hoewel in de statuten de landbouw niet genoemd wordt, noemde hij deze essentieel en de economische basis van Twickel. Zonder de pachters, die ondernemers en tegelijk beheerders van het landschap zijn, kan Twickel niet bestaan. Dat vraagt om goede afspraken en wederzijds begrip, zei Diederik en hij benadrukte in zijn verhaal het belang van een gezonde en duurzame manier van samenwerking in bredere zin, ook met de samenleving, want Twickel moet een levend landgoed blijven door samenwerking met de pachters en de overheid.
Afb. 2. Het derde exemplaar was voor jonkheer Maurits von Martels, Gedeputeerde van de provincie Overijssel voor landbouw en natuur. V.l.n.r. Gerrit van Oosterom, auteur van ‘Grondslag van Twickel’, jonkheer Maurits von Martels, Diederik baron van Wassenaer, voorzitter van het College van Regenten van Stichting Twickel, en jonkheer Marc van Weede, lid van het College van Regenten van Stichting Twickel. Foto met hartelijke dank aan Wim Ahne.
Het voortbestaan van Twickel is in zeven eeuwen niet vanzelfsprekend geweest, stelde hij vast en iedere generatie heeft nieuwe uitdagingen en verantwoordelijkheden. Daarom is er in dit boek ook aandacht voor het koloniale verleden, want je moet bereid zijn om het verleden kritisch te onderzoeken. Over de uitkomsten van dit onderzoek leest u ook meer in dit boek. Tot slot gaf hij Gerrit van Oosterom alle eer hoe hij deze belangrijke en ingewikkelde opdracht met grote voortvarendheid en deskundigheid heeft aangepakt, daarbij geholpen door de kritische reflectie van de begeleidingscommissie.
Twickel is geen eiland
Vervolgens gaf Rob Bloemendal, conservator Twickel, het woord aan Gerrit van Oosterom en noemde deze dag de ‘jour de gloire van Gerrit’. ‘Met Twickel is geen eiland’, begon Gerrit zijn toelichting op zijn boek, ‘het is al 700 jaar onderdeel van een sterrenstelsel aan bezittingen’. Zo was het in de 18e eeuw een uitgestrekt en complex goederenbezit. Er waren boerderijen met bijbehorend grondbezit en buitenplaatsen in verschillende gewesten, huizen in Amsterdam en landgoederen in Gelderland, Friesland en Overijssel. Twickel moet daarom gezien worden in de context van veertig andere bezittingen.
Twickel was zwaar verliesgevend
De grondslag van Twickel was en is het grondbezit. Dit zorgde niet alleen voor inkomen, maar ook voor macht, status en identiteit. Voorouderlijk bezit zegt iets over identiteit, zei hij, en ‘de boel bij elkaar houden’ werd als een diepgewortelde opdracht gezien. Zo zag de laatste particulier eigenaresse Marie barones van Heeckeren van Wassenaar het ook als haar taak om Twickel altijd in zijn geheel te bewaren en om versnippering te voorkomen. ‘En dat was heel hard werken’, zei Gerrit van Oosterom hierover, want ‘Twickel was zwaar verliesgevend’. Dat was het al toen Unico Wilhelm des H.R. Rijksgraaf het erfde in de 18e eeuw. Het was toen te hoog in waarde getaxeerd, het vroeg veel kostbaar onderhoud en de personeelskosten lagen hoog.
Een belangrijke uitkomst van zijn onderzoek is het belang van de keuze van goede rentmeesters geweest, want hoe werken de keuzes van de eigenaren door in de praktijk bij de rentmeesters? Als voorbeeld noemde Gerrit rentmeester Willem Jacob Bitter, die steeds alert was op het uitgavenpatroon en na wiens overlijden barones Marie met de harde werkelijkheid werd gefontronteerd: “Ik moet bezuinigen.” Bitter was ook degene met ‘veel gevoel voor esthetiek’, vertelde Gerrit en boerderijen werden zelfs verplaatst op plekken waar ze in het landschap beter uitkwamen.
Gerrit van Oosterom eindigde zijn inleiding met: “Het is een boek over mensen, die betrokken zijn geweest bij de continuïeit” en “uit het streven naar continuïteit kunnen wij nu lessen leren.” Hij sloot af met de uitspraak, die ook verwijst naar de titel van het boek: “De grond die blijft!”
Hierna kreeg landbouwhistoricus Piet van Cruyningen het woord, die het boek ‘een standaardwerk voor toekomstige onderzoekers van landgoederen’ noemde en die vond dat met dit boek een nieuwe standaard gezet is. Hij benadrukte het belang van het geweldige archief van Twickel, dat hij een essentiële voorwaarde voor onderzoek vond en waarbij hij alleen het archief op Ruurlo van de Van Heeckerens vergelijkbaar vond.
Vervolgens werden de eerste exemplaren aangeboden aan Hannie Rohaan, wethouder van de gemeente Hof van Twente en Henk ter Keurs, voorzitter van de Pachtersvereniging Twickel. Een derde exemplaar was voor jonkheer Maurits von Martels, Gedeputeerde van de provincie Overijssel voor landbouw en natuur.
Afb. 3. Alle aanwezigen kregen een door Gerrit van Oosterom gesigneerd exemplaar van zijn geweldige boek mee, waarvoor veel dank aan de Stichting Twickel door de stichting Adel in Nederland! Foto met hartelijke dank aan Wim Ahne.Afb. 4. GRONDSLAG van Twickel – 700 jaar adellijk grondbezit en landgoedbeheer – een aanrader!Afb. 5. Kasteel Twickel: zeven eeuwen lang centrum (en soms ook periferie) en van identiteit voor eigenaren, pachters en bewoners.
Afb. 1. Antoinette barones van Lynden, vrouwe van de Beide Pollen en de Nijenbeek, met Huub Stapel. Screenshot uit ‘Langs de IJssel’, met dank aan NPO/Omroep MAX.
Zij vond het een voorrecht om hier te wonen en het toekomstbestendig maken van deze landgoederen kan zondermeer haar levenswerk genoemd worden, maar vorige week werd bekend dat Antoinette barones van Lynden haar landgoederen De Poll en De Nijenbeek in Voorst en daarnaast de landgoederen Gerven en Hell bij Putten te koop heeft gezet.
In 1991 erfde zij dit uitgestrekte grondbezit van een ongehuwde en kinderloze verre oom jonkheer mr. Frederik Johan Constantijn Schimmelpenninck, heer van de beide Pollen en de Nijenbeek (1918-1991), die in Putten als ‘jonker Frits’ bekend stond. “Dat kwam een beetje als een donderslag bij heldere hemel, het allerlaatste wat ik ooit had kunnen bedenken”, vertelde zij hierover. Zij woonde toen in Londen en kreeg ineens via de telefoon een bericht van een notaris in Nederland. “Oh jeetje, wat heb ik gedaan”, dacht zij nog en die vertelde wat zij allemaal had ‘georven’. “Wat moet ik er mee”, was haar eerste gedachte. Er waren geen voorwaarden aan verbonden: “Dus hij heeft geen orders achtergelaten, hij heeft het gewoon geschonken.” Dit gaf haar ruimte om naar eigen ideeën te handelen, ook al had zij eerst geen idee wat te doen.
Afb. 2. Op de website van De Nijenbeek staat nu nog het familiewapen Van Lynden Home – Ruïne De Nijenbeek
Deze erfenis maakte haar tot de grootste particuliere grootgrondbezitter van Nederland en in 2021 figureerde zij dan ook op de eerste plaats in het artikel ‘Grondadel in Nederland’ met 1.860 hectare grond (zie: De Volkskrant: Grondadel in Nederland – Adel in Nederland). Aanvankelijk was dit grondbezit nóg uitgebreider, maar om te kunnen handelen, mede in het belang van De Poll en De Nijenbeek, verkocht Antoinette van Lynden enkele panden in Putten en in 1997 en 2004 de landgoederen De Appel (ca. 300 hectare) en Volenbeek bij Putten aan onder meer de Rotterdamse familie Van Beuningen.
Dit maakte de restauratie van Huis De Poll mogelijk, waarvan sinds de 16e eeuw het adellijke geslacht Van Apeldoren tot Duistervoorde eigenaar was. In 1669 kwam het door huwelijk uiteindelijk in het bezit van de adellijke familie Van Wijnbergen en daarna in 1749, opnieuw door een huwelijk, in het bezit van de baronnen Schimmelpenninck van der Oye. De vererving in de vrouwelijke lijn door huwelijken zette zich voort in de 19e eeuw via de jonkheren Van Weede. Na het overlijden van het echtpaar Van Weede-Schimmelpenninck van der Oye vererfde De Poll vanwege hun kinderloosheid op een aangetrouwde neef, jonkheer Van Haersma de With. Hoewel deze zelf geen nakomeling was van de voorgaande eigenaren, bleef het zo wel particulier familiebezit. Tenslotte vererfde het op de al eerder genoemde jonker Frits Schimmelpenninck.
Restauratie Huis De Poll
Het huidige huis werd omstreeks 1611 gebouwd en een tekening door Cornelis Pronk uit 1730 laat het zien met zijn kenmerkende, gebogen fronton boven de ingang – een zeldzaamheid in Nederland. Het huis stond jarenlang leeg en was vervallen, nadat er in de Tweede Wereldoorlog een psychiatrische inrichting ondergebracht was. Antoinette van Lynden restaureerde het huis in de jaren 1999-2000 zeer smaakvol en hierbij werd ook het genoemde fronton gereconstrueerd. Hiermee kreeg het huis zijn waardige uitstraling terug als middelpunt van de 19e-eeuwse landschappelijke aanleg, door tuinarchitect Hendrik van Lunteren. In 2015 ontving zij de Gouden Mispel van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap voor haar niet aflatende inzet om de cultuurhistorische en daarmee ecologische waarden van het landgoed De Poll te herstellen, te beheren en te behouden.
Consolidatie kasteel De Nijebeek
In 2015 was ook De Nijenbeek aan de beurt. Hoe romantisch het bezit van een kasteelruïne ook lijkt te zijn, dit in de laatste oorlogsdagen kapot geschoten kasteel was een enorm project, waarbij niet reconstructie, maar consolidatie van deze kasteelruïne voorop stond. Het project kende voor- en tegenstanders, maar het eindresultaat is nu dat De Nijenbeek in zijn huidige staat met zijn eeuwenoude unieke geschiedenis behouden blijft voor de toekomst.
Uit haar huwelijk met jonkheer Alexander Quarles van Ufford (1943-2001), heer van Abbenbroek, kreeg Antoinette van Lynden een zoon en een dochter. Beiden huwden met telgen uit de ‘gentry’; oude families met traditioneel veel grondbezit in het Verenigd Koninkrijk. Haar zoon huwde een dochter van het echtpaar Sir Richard Hardy, 5th (en laatste) Baronet (een niet-adellijke, maar wel erfelijke titel) en Venetia Wingfield Digby. De familie Wingfield Digby is eigenaar van Sherborne Castle: http://www.sherbornecastle.com/. Haar dochter huwde een telg uit de familie Pigé-Leschallas en heeft een schoonmoeder die een kleindochter is van de 16th Lord Elphinstone en Lady Mary Bowes-Lyon. Deze laatste was op haar beurt het zusje van Koningin Elizabeth ‘The Queen Mother’ (1900-2002).
De kinderen Quarles van Ufford en vijf kleinkinderen zijn inmiddels verankerd in Engeland en hun toekomst lijkt hier te liggen, omdat zij hier ook grondbezit hebben. Aardig detail in dit verband: de familie Quarles van Ufford stamde oorspronkelijk uit Norfolk en vestigde zich begin 17e eeuw in de Republiek. Nakomelingen zijn nu dus teruggekeerd in hun land van oorsprong.
In een brief gericht aan ‘vrienden, pachters, huurders en erfpachters’ geeft Antoinette van Lynden aan dat zij meer in de nabijheid van haar kinderen en kleinkinderen wil zijn en dat haar besluit tot verkoop ook genomen is vanwege haar leeftijd. Hiermee breekt een nieuwe fase aan in de geschiedenis van de landgoederen De Poll, De Nijenbeek, Gerven en Hell. Het levert ook een voor Nederland unieke situatie op, waarbij in één keer 1.860 hectare uiterst belangrijk cultureel erfgoed uit particulier, adellijk bezit met een historisch landhuis, een kasteelruïne en vele rijksmonumenten, op de markt komt.
Naschrift Bij kastelen, buitenplaatsen en landgoederen denk je aan eeuwenlange familiegeschiedenis. In de praktijk is continuïteit binnen één familie niet vanzelfsprekend. Slechts één kasteel in Nederland wordt nog bewoond door de familie met dezelfde stamnaam: kasteel Rechteren van de graven Van Rechteren Limpurg. Daarnaast zijn er slechts zo’n tien kastelen overgebleven die in hun bestaan nooit verkocht zijn en/of waarvan de eigenaren/bewoners nu nog in de vrouwelijke lijn afstammen van de eerst vermelde eigenaar. Dat continuïteit om allerlei redenen fragiel kan zijn, blijkt niet alleen uit bovenstaande geschiedenis van Huis De Poll, maar ook uit het bericht over de aangekondigde verkoop.
Afb. 3. Deze tekening door Cornelis Pronk uit 1730 heeft als voorbeeld gediend voor de restauratie van Huis De Poll door Antoinette van Lynden in de jaren 1999-2000. In de 19e eeuw werd het gebogen fronton boven de voordeur vervangen door een soort dakkapel. Bij deze restauratie is het kenmerkende gebogen fronton gereconstrueerd en werd daarin het familiewapen Van Lynden (?) aangebracht. Boven de toegangsdeur kwam tevens een nieuw ontworpen snijraam in 18e-eeuwse stijl. Foto met dank aan collectie RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis/189376.
Afb. 1. Matthies Klink: winnaar Virtus Scriptieprijs 2026 van de Werkgroep Adelsgeschiedenis.
De Werkgroep Adelsgeschiedenis (www.adelsgeschiedenis.nl) is opgericht in 1993 en heeft als voornaamste doel het bevorderen van de beoefening van en de kennis over de geschiedenis van de (Nederlandse) adel. Dit doet de werkgroep door middel van het uitgeven van het Jaarboek Virtus en monografieën in de Reeks Adelsgeschiedenis. Daarnaast wordt er om het jaar de Virtus Scriptieprijs uitgereikt voor de beste (research)masterscriptie waarin een substantiële rol is weggelegd voor (een aspect van) de adelsgeschiedenis. Winnaar dit jaar van deze prijs is Matthies Klink met zijn scriptie ‘In ere hersteld. De plaatsing en voortzetting van de Ahnengalerie op kasteel Amerongen door Henriëtte van Nassau-Zuylestein (1688-1759)’.
Gisteravond werd op kasteel Amerongen voor de 5e keer de Virtus Scriptieprijs uitgereikt, waaraan een bedrag van 500 euro is verbonden, met daarbij de mogelijkheid voor een eerste wetenschappelijke publicatie van deze scriptie in Virtus, het jaarboek van de Werkgroep Adelsgeschiedenis. Voorzitter Simone Nieuwenbroek heette de aanwezigen welkom op de bovengalerij van kasteel Amerongen en benadrukte hoe bijzonder het was, dat er dit jaar zelfs meer genomineerden dan in voorgaande jaren waren en dat de onderwerpen ook zeer divers waren.
Afb. 2. Simone Nieuwenbroek, voorzitter Werkgroep Adelsgeschiedenis, heette de aanwezigen welkom op de Bovengalerij van kasteel Amerongen. Voor meer informatie over Kasteel Amerongen en bezoekmogelijkheden, zie Home – Kasteel Amerongen
Hierbij sloot jonkvrouwe Marjolein van Panhuys zich aan. Zij is voorzitter van Stichting Fonds Nederlandse Adel (zie: Home – Stichting Fonds Nederlandse Adel), dat genereus medewerking verleende aan de Virtus Scriptieprijs. Volgens haar zijn er veel ‘sprookjes- en ridderverhalen met fictie’ over adel, ‘maar dankzij wetenschappenlijk onderzoek wordt het teruggebracht naar de feiten’. Deze zes scripties laten ook zien ‘hoe breed en veelzijdig de adel en daarmee ook het onderzoek kan zijn’, vervolgde zij. Hierna nam Lodewijk Gerretsen, conservator Kasteel Amerongen, de aanwezigen in vogelvlucht mee door de geschiedenis van het kasteel, waarin rampen als oorlog en water een rol hebben gespeeld. Kasteel Amerongen is dankzij onder meer 250 vrijwilligers toegankelijk voor bezoek. Volgend jaar bestaat de Stichting Kasteel Amerongen 50 jaar, ter gelegenheid waarvan er een boek zal verschijnen.
Hieronder het moment van de bekendmaking van de winnaar van de Virtus Scriptieprijs 2026. Het filmpje is met hartelijke dank aan Toine de Ruiter, die regio-correspondent Gelderland is voor de stichting Adel in Nederland.
Leo van Putten, bestuurslid van de Werkgroep, introduceerde vervolgens de zes genomineerden, die ieder een korte inleiding gaven op hun onderzoek. Hierna nam de spanning onder de genomineerden toen, want Simone Nieuwenbroek maakte vervolgens de winnaar bekend: Matthies Klink. Zijn scriptie werd geroemd om ‘de combinatie van originaliteit, analytische diepgang en het onderzoeken van een interessant en relevant bronnencorpus en de kwaliteit van de getrokken conclusies, die ons helpen adelsgeschiedenis op een nieuwe en relevante manier te begrijpen en te beleven’.
Afb. 3. De vijf genomineerden met de winnaar van de Virtus Scriptieprijs 2026: v.l.n.r. Chrissy Flohr, Ruben van der Marck, Teun Gidding, Marrit Willegers, Lisa Bunda en winnaar Matthies Klink.
Overzicht van de zes genomineerden met hun scriptie:
Matthies Klink: In ere hersteld. De plaatsing en voortzetting van de Ahnengalerie op kasteel Amerongen door Henriëtte van Nassau-Zuylestein (1688-1759).
Chrissy Flohr: De voorzienigheid stelt ons wel op de proef. De impact van militaire aanwezigheid op drie Utrechtse landgoederen, 1939-1945.
Teun Gidding: Het verdwijnen van een buitenplaatslandschap in Groningen. Een landschapsbiografisch onderzoek naar de rol van het negentiende -eeuwse Dijksterhuis in het landschap.
Lisa Bunda: Het album van Maria Wilhelmina van Reede (1769-1852).
Ruben van der Marck: Een leven onder oordeel. Status, aanzien en distinctie in het dagelijks leven van een koloniaal gezin in Nederlands-Indië (1934-1936).
Marrit Willegers: Son preference in the Dutch nobility