Herbegrafenis Philippus Damianus des H.R. Rijksgraaf van en tot Hoensbroeck (1724-1793), bisschop van Roermond

Afb. 1. De bisschop van Roermond, Harrie Smeets, bewierrookt het stoffelijk overschot. Op de lijkkist de in het graf teruggevonden bisschoppelijke mijter van Phillipus Damianus des H.R. Rijksgraaf van en tot Hoensbroeck, bisschop van Roermond. Foto met hartelijke dank aan het Bisdom Roermond.

Philippus Damianus Ludovicus Ignatius Victorinus des H.R. Rijksgraaf van en tot Hoensbroeck werd geboren op 24 februari 1724 in Roermond. Zijn vader, Frans Arnold Adriaan Johan Markies en H.R. Rijksgraaf van en tot Hoesbroeck (1696-1759), stamde uit een oud-adellijk Limburgs geslacht, dat oorspronkelijk Hoen heette en dat sinds de 14e eeuw heer van Hoensbroek was – één van de meest imposante kastelen van Limburg. Zijn moeder, Anna Catharina Sophia des H.R. Rijksgravin von Schönborn, Buchem en Wolffsthal, was een telg uit een nóg oudere Duitse adellijke familie, die onder meer vele bisschoppen en zelfs kardinalen voortbracht; de huidige aartsbisschop van Wenen is kardinaal Christoph [Rijksgraaf von] Schönborn (adellijke titels en het predikaat ‘von’ zijn in Oostenrijk sinds 1919 verboden – schr.).

Afb. 2. De ouders van de bisschop: de Markies en Markiezin & H.R. Rijksgraaf en H.R. Rijksgravin Van en tot Hoensbroeck née H.R. Rijksgravin von Schönborn.

Hij groeide op de kastelen Hoensbroek en Hillenraad in Swalmen op, in een gezin waarin uiteindelijk 24 kinderen werden geboren. Zijn vader bekleedde vele belangrijk ambten en was onder meer erfmaarschalk van Gelre en keizerlijk kamerheer. Als jongere zoon koos Philippus Damianus voor de kerk en werd in 1771 tot priester gewijd. In 1775 volgde zijn benoeming tot bisschop van Roermond en hij werd door tijdgenoten geroemd om zijn weldaden en herderlijke zorg voor de minbedeelden.

Toen in 1792 de Franse revolutionaire legers het bisdom binnenvielen, verborg de bisschop zich volgens de legende in een geheime kamer op zijn kasteel. De Fransen plaatsten ’s avonds een brandende kaars voor alle ramen van het kasteel om het raam van de geheime kamer te traceren, maar hun list slaagde niet, omdat de bisschop tijdig gewaarschuwd was en ook een kaars voor zijn raam gezet had die nacht.

Afb. 3. Phillipus Damianus des H.R. Rijksgraaf van en tot Hoensbroeck, bisschop van Roermond.

Op 17 april 1793 overleed de bisschop van Roermond in Roermond, maar door de veranderde tijdsomstandigheden mocht er niet meer in kerken begraven worden. Venlo, dat in Staatse handen was, kende dit verbod niet en hier werd Philippus Damianus Ludovicus Ignatius Victorinus des H.R. Rijksgraaf van en tot Hoensbroeck, 13de bisschop van Roermond, bij nacht en ontij begraven in de Sint Martinuskerk in aanwezigheid van de pastoor van deze kerk, twee kapelaans en de koster.

In 1945 werd, na oorlogsschade aan de kerk, het graf geopend, maar verdween daarna met grafsteen onder de vloer. Op 5 november 2018 werd het teruggevonden en geopend. Op zaterdag 17 augustus 2019 vond ’s morgens om 11.00 uur in de Sint Martinusbasiliek in Venlo een pontificale requiemmis plaats, waarbij de bisschop op waardige wijze opnieuw werd bijgezet in aanwezigheid van de huidige bisschop van Roermond, Harrie Smeets en deken Jos Spee.

In 1842 werd het toenmalige hoofd van de familie Van en tot Hoensbroeck opgenomen in de Nederlandse adel met de titel graaf en formeel gezien behoren zijn nakomelingen nog steeds tot de Nederlandse adel. Hij woonde echter op kasteel Haag in Noordrijn-Westfalen en zijn nakomelingen bleven in Duitsland wonen en gingen tot de Pruisische adel behoren als graven Von und zu Hoensbroech. Nog heden bezit de familie kasteel Haag, dat door oorlogshandelingen verwoest werd, en daarnaast de kastelen Türnich en Kellenberg. De Chef de Famille heeft de titel Markies. Kasteel Hoensbroek werd in 1927 door de familie Van Hoensbroeck verkocht, maar de band die bleef. Zo vond hier in 1956 het huwelijk plaats van Paul Lothar Graf von und zu Hoensbroech en Stephanie Freiin (barones) von Failly-Eltz.

Afb. 4. Het graf werd na de bijzetting afgesloten met de gerestaureerde 18e eeuwse grafsteen. Foto met hartelijke dank aan het Bisdom Roermond.

Dit artikel werd mede mogelijk gemaakt dankzij de welwillende medewerking van het Bisdom Roermond. Lees meer over deze bijzetting op http://www.bisdom-roermond.nl/Herbegrafenis-bisschop-Van-Hoensbroeck of bekijk de uitgebreide fotoreportage van het Bisdom Roermond op https://www.flickr.com/photos/bisdomroermond/albums/72157710369746116/with/48558990791/

Trailer documentaire ‘De verdwenen bisschop’:

Wordt u ook volger van AiN op Instagram?

Afb. V.l.n.r. foto’s van beelden van Charlotte barones van Pallandt in Museum de Fundatie in Zwolle: Koningin Wilhelmina, de kunstenares Jeanne Bieruma Oosting en Maud barones van Heemstra née Whitall.

Vandaag plaatste AiN haar 1000ste foto op Instagram! Ain heeft niet alleen een website (bijna 25.000 bezoekers per maand), een facebookpagina (5520 volgers en ruim 25.000 bezoekers per week) en een twitteraccount (800 volgers), maar ook een instagramaccount met 712 volgers.

Door op Instagram volger te worden, krijgt u regelmatig nieuwe foto’s te zien, die met adel in Nederland te maken hebben. De vandaag geplaatste foto’s gaan over de overzichtstentoonstelling van de beeldhouwster Charlotte barones van Pallandt in Museum de Fundatie in Zwolle.

Nog t/m 1 september: Charlotte van Pallandt – kunst als levensdoel. Museum de Fundatie, Zwolle

Afb. 1. Eén van de zalen in Museum de Fundatie in Zwolle. Het grote beeld behoort tot één van de bekendste werken van Charlotte van Pallandt en het is een beeld van Koningin Wilhelmina. Screenshot met dank aan www.museumdefundatie.nl.

Charlotte Dorothée barones van Pallandt (1898-1997) was één van de eerste vrouwelijke beeldhouwsters van Nederland en wordt ook als één van de meest invloedrijke beschouwd. In Museum de Fundatie in Zwolle is nog t/m 1 september een overzichtstentoonstelling te zien. Het museum bezit 362 objecten van haar, mede dankzij een belangrijke schenking van de familie in 1998, toen 65 gipsen werden geschonken.

Link naar meer informatie over deze tentoonstelling en bezoekmogelijkheden https://www.museumdefundatie.nl/nl/charlotte-van-pallandt/

Bij deze tentoonstelling vercheen het boek ‘Charlotte van Pallandt. Kunst als levensdoel’, door Maarten Jager. Het boek vertelt over de beginjaren van Charlotte van Pallandt, het succes en de vriendenkring waarin zij zich begaf. Een biografie van Charlotte van Pallandt en een lijst van tentoongestelde werken maken het boek compleet. Ook dit boek van Waanders & De Kunst is weer rijk geïllustreerd.

Link naar meer informatie over het boek en bestelmogelijkheid https://www.waandersdekunst.nl/charlotte-van-pallandt-kunst-als-levensdoel.html

Afb. 2. Op de voorkant van het boek bij deze tentoonstelling: Charlatte barones van Pallandt in haar atelier.

Boekennieuws: Het gezicht van Gestel. Gijzelaars van Beekvliet 1942-1944. Geschilderd door Karel van Veen.

Afb. 1. Foto voorkant: Karel van Veen schildert op de zolder van Beekvliet het portret van Jan de Quay. Deze zou in de jaren 1959-1963 minister-president worden.

In de jaren 1942-1944 hield de Duitse bezetter een grote groep vooraanstaande mannen vast in het voormalig Kleinseminarie Beekvliet in Sint-Michielsgestel in Noord-Brabant. Het betrof politici, schrijvers, medici, geestelijken, hoogleraren, journalisten, burgemeesters en juristen. Deze mannen werden gegijzeld om geëxecuteerd te worden als vergelding bij sabotageacties tegen de nazi’s. Onder de gegijzelden bevond zich ook veel adel. Op 15 augustus 1942 werden vijf gijzelaars als represaille voor een aanslag geëxecuteerd. Onder hen mr. Otto Ernst Gelder graaf van Limburg Stirum (1893-1942) en Alexander baron Schimmelpenninck van der Oye (1913-1942).

Afb. 2. Jonkheer Albertus Dominicus Laman Trip (1881-1981), hofmaarschalk. Portret door Karel van Veen.

Eén van de gijzelaars was de beeldend kunstenaar Karel van Veen. Aangezien er in het kamp veel ruimte was voor vrijetijdsbesteding, kreeg hij de mogelijkheid om te schilderen. Tijdens zijn tijd in Beekvliet schilderde hij tenminste 80 portretten; gemiddeld iets meer dan drie per maand. Tien portretten betroffen leden van de Nederlandse adel: Sandberg tot Essenburg, Den Tex, Ruys de Beerenbrouck, Van Rappard, Quarles van Ufford (2x), Laman Trip, Van Limburg Stirum, Dedel en Van Voorst tot Voorst.

Auteur Yve de Vries deed uitgebreid onderzoek naar Karel van Veen en de portretten die hij in de periode Beekvliet schilderde, hetgeen resulteerde in een boek dat nog veel meer biedt: het vertelt het verhaal van Beekvliet en zijn gijzelaars. Het boek begint met de aanloop naar de periode Beekvliet, met informatie over de arrestaties, de aankomst en de eerste dagen in Beekvliet. Daarna volgt er uitgebreide informatie over hoe het verblijf hier verliep. Wat dit deel van het boek extra bijzonder maakt, zijn de vele citaten uit brieven en dagboeken, waardoor je heel dicht op de gebeurtenissen komt te zitten en je je een goed beeld kunt vormen van hoe het was in Beekvliet. De informatie over de periode Beekvliet wordt afgesloten met informatie over de berechtingen van de eindverantwoordelijken voor Beekvliet, de ontdekking van de executieplaats van de vijf doodgeschoten gijzelaars in 1942 en de jaarlijkse herdenkingen.

Het laatste deel van het boek betreft de portretten. Eerst wordt de lezer deelgenoot gemaakt van de zoektocht naar de portretten en wat het thuisfront van de gijzelaars van de portretten vond. Daarna volgt een overzicht van alle nu bekende portretten die in Beekvliet zijn geschilderd, met een afbeelding en een korte biografie van de geportretteerden.

Yve de Vries heeft met haar boek een bijzonder tijdsdocument ontsloten: een unieke portretgalerij met het verhaal van een, voor de meeste Nederlanders,  vrijwel vergeten geschiedenis: de gijzelaars van Beekvliet. Dankzij grondige research wordt het verhaal niet alleen zeer goed verteld en is het rijk geïllustreerd, maar het gebruik van primaire bronnen maakt het ook een heel levendig en goed leesbaar verhaal. Een aanrader om te lezen!

U kunt het boek voor 29,90 euro bestellen via: info@karelvanveen.nl.

Tentoonstelling
T/m 17 november is er ter gelegenheid van dit boek een tentoonstelling in het Noordbrabants Museum te zien. Hier is niet alleen een aantal portretten te zien, maar zijn ook kaarten, foto’s, brieven en objecten uit het dagelijkse leven van de gijzelaars te bekijken. Kijk voor meer informatie op https://www.hetnoordbrabantsmuseum.nl/bezoek/tentoonstellingen-activiteiten/tentoonstellingen/gijzelaars-van-st-michielsgestel/

Het verhaal bij een graf: de jonggestorven jonkheer Lopez Suasso Diaz da Fonseca

Afb. 1. Het grafmonument voor de jonggestorven jonkheer met de omgekeerde toortsen als hekpaaltjes; symbool voor het uitgedoofde leven.
Afb. 1. Het grafmonument voor de jonggestorven jonkheer met de omgekeerde toortsen als hekpaaltjes; symbool voor het uitgedoofde leven.

HET GRAF VAN JONKHEER HUGO ANTONIO LOPEZ DIAZ DA FONSECA (1814-1836)

Op de zeer fraai aangelegde begraafplaats Soestbergen in Utrecht – naar een ontwerp van J.D. Zocher uit 1830 – treft men veel adellijk funerair erfgoed. Eén voorbeeld hiervan is het opvallende grafmonument voor de jonggestorven voornoemde jonkheer Lopez Suasso Diaz da Fonseca.

Boven zijn graf verheft zich een afgeknotte zuil als symbool van het plotseling, jong afgebroken leven, waarop het familiewapen is aangebracht met daarboven een Brabantse baronnenkroon met zeven parels. Het familiewapen is omringd door een lauwerkrans, waarvan de bladeren, die altijd groen blijven, symbool staan voor het eeuwige leven en voor de onvergankelijkheid, maar de krans is tevens een symbool van eerbetoon aan de overledene.

Afb. 2. De tekst op het grafmonument.
Afb. 2. De tekst op het grafmonument.

Jonkheer Hugo Antonio Lopez Suasso Diaz da Fonseca werd geboren op 1 september 1814 te Horsham in Sussex (UK). Zijn vader, jonkheer Antonio Lopez Suasso Diaz da Foseca, stamde uit een Portugees-joods geslacht en een voorvader werd in 1676 door de Spaanse Koning Karel II verheven tot Baron van Avernas le Gras. De familie vestigde zich in de 17e eeuw in ‘s-Gravenhage en in 1831 volgde de erkenning in de Nederlandse adel en de benoeming in de Ridderschap van Zuid-Holland. Zijn moeder, Esther Elisabeth de Carteret, was afkomstig van het eiland Jersey en stamde uit een Franse adellijke familie.

Afb. 3. Het familiewapen Lopez Suasso Diaz da Fonseca.
Afb. 3. Het familiewapen Lopez Suasso Diaz da Fonseca.

Hij groeide als tweede kind in het gezin met een oudere broer en een jonger zusje en broertje de eerste jaren op in Horsham, Southampton en Plymouth. Hier woonde het gezin, omdat zijn vader na de Bataafse Revolutie in 1795 het land verlaten had en als kapitein in dienst getreden was bij de Horseguards. Na het overlijden van zijn moeder in 1829 nam zijn vader ontslag uit het leger en vestigde zich in Brussel, maar door de Belgische Opstand van 1830 ging het gezin in Nederland wonen. Jonkheer Hugo Antonio Lopez Suasso Diaz da Fonseca ging vervolgens letteren en rechten studeren in Utrecht, maar kwam hier op 27 januari 1836 op eenentwintigjarige leeftijd te overlijden. Zijn diepbedroefde vader stichtte hem een monumentaal graf, dat nog heden getuigt van dit grote verdriet.

Overleden: H.K.H. Prinses Christina

H.K.H. Prinses Christina (1947-2019) ©RVD – Emannuela Loddo.

Maria Christina Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Prinses van Lippe-Biesterfeld, geboren Soestdijk 18 februari 1947, dochter van Bernhard Leopold Frederik Everhard Julius Coert Karel Godfried Pieter Prins van Lippe-Biesterfeld, Prins der Nederlanden en Juliana Louise Emma Marie Wilhelmina Koningin der Nederlanden 1948-1980, Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Hertogin van Mecklenburg, Prinses van Lippe-Biesterfeld, overleden ’s-Gravenhage 16 augustus 2019.

Link naar de mededeling op de website van het Koninklijk Huis https://www.koninklijkhuis.nl/actueel/nieuws/2019/08/16/mededeling-rijksvoorlichtingsdienst-namens-de-koninklijke-familie

Duivenvoorde: einde van bijna 800 jaar bewoningsgeschiedenis

Afb. 1. Kasteel Duivenvoorde statig weerspiegeld in de slingerende vijver.

Kasteel Duivenvoorde werd voor het eerst genoemd in het jaar 1226 en werd sindsdien nooit verkocht, maar vererfde in de opeenvolgende adellijke geslachten Van Duvenvoirde, Van Wassenaer, Torck, Neukirchen genaamd Nyvenheim, Steengracht en Schimmelpenninck van der Oye. Het kasteel behoort tot de weinige kastelen in Nederland die nooit verkocht zijn en waarvan de bewoners ook nog eens afstammen van de eerst genoemde eigenaar. De laatste en 26ste opeenvolgende vrouwe van Duvenvoorde was Ludolphine Henriëtte barones Schimmelpenninck van der Oye (1891-1965). Zij bracht in 1960 het kasteel met de inboedel en de archieven onder in een stichting.

Terwijl een groot deel van het kasteel museum werd, bleef een gedeelte bewoond door leden van de familie Schimmelpenninck van der Oye. De huidige bewoonster is Ludolphine Emilie barones Schimmelpenninck van der Oye, die gehuwd is met Roland Daniël van Haersma Buma, telg uit een patriciaatsfamilie. Zij is een nichtje van de laatste eigenaresse. Vandaag stond er in de NRC een interview met dit echtpaar, waarin zij vertellen over hun naderende vertrek van Duivenvoorde. Hiermee komt er na bijna 800 jaar een einde aan een bewoningsgeschiedenis, die rechtstreeks teruggaat tot de eerste eigenaar/bewoner in 1226: Philips van Duvenvoirde.

Voor het interview met meerdere portretfoto’s van het echtpaar zie: https://www.nrc.nl/nieuws/2019/08/14/na-bijna-800-jaar-vertrekt-de-familie-uit-het-kasteel-a3970034

Afb. 2. Ludolphine Emilie van Haersma Buma née barones Schimmelpenninck van der Oye. Screenshot BinnensteBuiten 2016.

Zomertip: kasteel Doorwerth

 

Afb. Kasteel Doorwerth in al zijn glorie met torens, tinnen en transen.
Afb. Kasteel Doorwerth in al zijn glorie met torens, tinnen en transen.

Kasteel Doorwerth heeft een lange geschiedenis met kleurrijke verhalen en was eigendom van adellijke geslachten als Van Dorenweerd, Van Homoet, Schellart van Obbendorf, Von Aldenburg en Bentinck. In de 19e eeuw ontfermde een baron Van Brakell zich over het kasteel en restaureerde het groots. Zijn nakomelingen verkochten het weer en hierna zette de neergang weer in. De militair en historicus Frederic Adolph Hoefer (1850-1938), die met een barones Van Heemstra gehuwd was, trok zich het lot van het kasteel aan en het artilleriemuseum werd er in ondergebracht. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog ging het kasteel bijna ten onder, maar een grootscheepse restauratie en herbouw maakt dat Doorwerth er nog steeds uitziet, zoals een kasteel er moet uitzien: met een slotgracht, een voorburcht, torens, tinnen en transen.

Kasteel Doorwerth is één van de zeven opengestelde kastelen van Geldersch Landschap & Kasteelen. Voor meer informatie en bezoekmogelijkheden zie https://doorwerth.glk.nl/

Nieuwe website landgoed huis Sevenaer

Afb. De startpagina van de vernieuwde website van landgoed en huis Sevenaer.

Landgoed en huis Sevenaer kwamen in 1785 in het bezit van de familie Van Nispen en de jonkheren Van Nispen tot Sevenaer ontlenen er hun naam aan. Op de vernieuwde website staat uitgebreide informatie over het heden, verleden en de toekomst van het landgoed en het huis. Ook is er extra aandacht voor de laatste particulier eigenaar: jonkheer Huub van Nispen van Sevenaer (1919–2012). Hij was met zijn visie op landbouw en natuur zijn tijd ver vooruit.

Website: https://www.huissevenaer.nl