Boekennieuws: Jan IV van Bergen 1528-1567. Leven en nalatenschap van een (on)fortuinlijk markies.


De Nederlandse adel telt op dit moment één markies: de markies van Heusden (en dan rekenen we de markiezenfamilies die na 1830 voor de Belgische adel opteerden niet mee), maar tot de historische markiezaten op het grondgebied van het huidige Nederland behoorden ook het markiezaat van Veere en Vlissingen en het markiezaat van Bergen op Zoom.

Bergen op Zoom behoorde eeuwenlang aan het geslacht Van Glymes en in 1533 verhief Keizer Karel V het tot markiezaat onder Antoon van Glymes (1500-1541), markies van Bergen op Zoom, die tevens graaf van Walain werd. Zijn zoon Jan IV van Glymes (1528-1567) zou de volgende markies worden en hij leek voorbestemd voor een grote toekomst. Door geboorte maakte hij deel uit van het kleine netwerk van de hoge adel in de Nederlanden en was hij nauw verwant aan bekende geslachten als Croÿ, Arenberg, Nassau, Merode, enz. Zijn broer zou prins-bisschop van Luik worden, via zijn moeder was hij gelieerd aan het machtige geslacht Croÿ en zijn oom was de 1e hertog van Aerschot. Zelf huwde hij Maria van Lannoy (1534-1580), die de erfdochter was van rijke goederen.

Jan IV bezat uitgestrekte bezittingen en zou volgens schattingen een inkomen van 50.000 gulden per jaar hebben genoten. Maar zijn uitgaven waren ook groot: hij leefde op grote voet, had meerdere representatieve residenties en kreeg te maken met grote overstromingen, die om grote investeringen vroegen.

Al jong kwam hij in dienst aan het Hof van Maria van Hongarije, werd kamerheer van Filips V, Ridder van het Gulden Vlies en stadhouder van Henegouwen. In deze laatste functie kreeg hij te maken met de ketters, die hij diende de bestrijden. Hij verzette zich tegen de godsdienstige onverdraagzaamheid en werd uiteindelijk naar Spanje gestuurd, samen met de baron van Montingny (een jongere broer van de bekende graaf van Hoorne), om het smeekschrift van de edelen aan Filips V voor te leggen. Tijdens zijn verblijf in Spanje brak juist de Beeldenstorm uit en de eerste wraak van Filips V leek zich op Jan IV te gaan richten. Hij werd echter ziek en stierf. Zijn lijk werd vervoerd in een koffer op een muilezel naar Bergen op Zoom, waar hij met alle staatsie werd bijgezet in het familiegraf. Door zijn vroegtijdige dood ontsnapte hij aan een vermoedelijke terechtstelling, maar hij werd postuum veroordeeld en al zijn bezittingen werden geconfisqueerd.

In ‘Jan IV van Bergen 1528-1567’ wordt op basis van uitgebreid en ook niet eerder uitgegeven archiefmateriaal het leven verteld van deze onfortuinlijke markies. Het boek biedt een zeer lezenswaardig overzicht van de gebeurtenissen die tot de Nederlandse Opstand hebben geleid, gevolgd door een boeiende biografie van Jan IV. Verder komen er verschillende facetten aan bod: de bezittingen, de huizen, de inrichting, de kleding, het zilver  (er werd 180 kilo aan zilver geconfisqueerd uit het markgrafelijk paleis in Bergen op Zoom), de boeken en de portretten. Een overzichtelijke stamboom van de heren en markiezen van Bergen op Zoom maakt het boek compleet.

‘Jan IV van Bergen 1528-1567’ is zondermeer een aanrader voor wie meer wil weten over deze bijna vergeten markies, maar het boek biedt veel meer: het biedt ook een goede kijk op het representatieve leven van de hoge adel in de Nederlanden voorafgaand aan de Opstand.

Benieuwd naar meer informatie en het boek online bestellen? Kijk dan op https://verloren.nl/jan-iv-van-bergen-1528-1567

Het lege Van Wassenaer graf in ‘s-Gravenhage: ‘Hier staet hij wel soals gij ziet, maer hij en leit er niet’

Wassenaer, Jacob van, gravure grafmonument
Afb.1. Het grafmonument van Jacob van Wassenaer in de Grote of Sint-Jacobskerk in ‘s-Gravenhage op een gravure uit omstreeks 1730, part. col.

Jacob van Wassenaer, baanderheer van Wassenaar, heer van Obdam, Hensbroek, Spierdijk en Wogmeer, Spanbroek, Opmeer, Zuidwijk en Kernheim (1610-1665) maakte een vliegende start in het leven als telg uit de tak Obdam van het vooraanstaande adellijke geslacht Van Wassenaer en zoals zovelen van zijn voorvaderen werd hij lid van de Ridderschap van Holland. Aanvankelijk koos hij voor een carrière in het Staatse leger en bereikte hierin in 1644 de rang van kolonel. Inmiddels was hij in 1633 in het huwelijk getreden met Agnes van Renesse van der Aa, vrouwe van Schonauwen, dat zij mee ten huwelijk bracht.

Wassenaer, Jacob van, Houbraken
Afb. 2. Jacob van Wassenaer op een gravure door Jacob Houbraken uit omstreeks 1755, part. col.

In de jaren die volgden, werd hij gouverneur en drost van stad en land van Heusden, luitenant-houtvester van Holland en hoogheemraad van Rijnland. Hoogtepunt in zijn carrière was zijn benoeming in 1653 tot luitenant-admiraal van Holland en West-Friesland. Deze benoeming was enigszins opmerkelijk gezien zijn militaire achtergrond, maar moet als een politieke keuze gezien worden, omdat hij de politiek van raadpensionaris Johan de Witt steunde en niet Oranjegezind was. Onder zijn leiding nam de vloot aan verschillende zeeslagen deel en vanwege zijn rol in de Slag in de Sont in 1658 ontving hij van de Deense Koning de prestigieuze Orde van de Olifant.

Afb. 3. Het grafmonument van Jacob van Wassenaer in de Grote of Sint-Jacobskerk in 's-Gravenhage
Afb. 3. Het grafmonument van Jacob van Wassenaer in de Grote of Sint-Jacobskerk in ‘s-Gravenhage

Tijdens de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog vond hij in 1665 zijn ondergang: zijn schip De Eendracht werd in de kruitkamer getroffen, waardoor het schip explodeerde en met vrijwel de gehele bemanning ten onder ging. Jacob van Wassenaer kreeg aldus een zeemansgraf, maar de Staten-Generaal stichtten voor hem een grafmonument in de Haagse Grote of Sint-Jacobskerk door de Amsterdamse beeldhouwer Bartholomeus Eggers waarop hij staande is afgebeeld, omdat hij hier niet begraven ligt. Dit deed de schrijver Westerbaan dichten: ‘Hier staet hij wel soals gij ziet, maer hij en leit er niet’.

Afb. 4. Het grafmonument van Jacob van Wassenaer in de Grote of Sint-Jacobskerk in 's-Gravenhage
Afb. 4. Het grafmonument van Jacob van Wassenaer in de Grote of Sint-Jacobskerk in ‘s-Gravenhage

Het grafmonument neemt een ereplaats in op het koor van de kerk en Jacob van Wassenaer staat hierop afgebeeld in harnas onder een baldakijn met aan zijn voeten een treurende putto met enkele doodssymbolen: een omgekeerde toorts als symbool voor het gedoofde leven, een schedel en een zandloper voor de tijd die wegglijdt. Links staat een page die de helm van Jacob van Wassenaer draagt en rechts een page die zijn schild draagt met daarop het familiewapen Van Wassenaer. Achter het beeld zit de Faam op een adelaar en verkondigt op zijn loftrompet in de linkerhand de roem van de luitenant-admiraal en hij heeft in zijn rechterhand een lauwerkrans. Op de hoeken van het grafmonument staan vier vrouwenfiguren die de deugden Trouw, Dapperheid, Voorzichtigheid en Waakzaamheid voorstellen.

Wassenaer Obdam grafmonument, vier deugden
Afb. 5. Van links naar rechts de vier deugden: FIDELITAS, FORTITUDO, PRUDENTIA en VIGILANTIA

Het grafmonument werd in 1842 in opdracht van zijn laatste nakomelinge uit de tak Obdam gerestaureerd en hieraan herinnert een tekst op de achterzijde: PIETATE.IN.PROAVUM.DE.PATRIA.BENE.MERITUM./SOLA.SOLA.EX.HAC.STIRPE.RELIQUA./ MARIA.CORNELIA.COMITISSA.DE.WASSENAER./DOMINA.IN.OBDAM.LAGE.WASSENAAR.TWICKEL&
c.UXOR.IACDIC.CAR.BARONIS.DE.HEECKEREN./HOC.VIRTUTIS.BELLICAE.MONUMENTUM.
RESTAURANDUM.CURAVIT./ANNO.DOMINI.MDCCCXLII.
De vader van Maria Cornelia gravin van Wassenaer (1799-1850) was de laatste Van Wassenaer Obdam die in één van de familiegrafkelders in de buurt van het monument werd bijgezet. Zijzelf rust sinds 1850 op het kerkhof van Wassenaar, omdat inmiddels het verbod op begraven in kerken was ingetreden.

Wassenaer, Maria Cornelia van
Afb. 6. Maria Cornelia gravin van Wassenaer (1799-1850) de laatste Van Wassenaer Obdam op haar portret door J.B. van der Hulst in de collectie van kasteel Twickel

 

 

Online Johanniter Kerstviering o.l.v. dominee Joost Röselaers

Afb. Dominee Joost Röselaers ging voor tijdens deze speciale dienst in de sfeervolle Dorpskerk in Blaricum. Foto’s met hartelijke dank aan Johanniter Nederland.

Johanniter Nederland nodigt u graag uit voor de speciale Kerstviering o.l.v. dominee Joost Röselaers. U bent van harte welkom op een voor u gelegen moment. De online Kerstviering kunt u hieronder volgen.

Nina & Frederik – Mary’s Boy Child

Frederik Jan Gustav Floris baron van Pallandt (1934-1994) vormde met zijn Deense echtgenote Nina Magdalene barones van Pallandt née Möller (1932) in de jaren zestig het succesvolle duo Nina & Frederik. Samen traden zij wereldwijd op tot zelfs in de Verenigde Staten toe. Begeleid door Frederik op gitaar zong het duo o.a. veel folkloristisch geïnspireerde liedjes, maar ook het bekende ‘Mary’s Boy Child’ werd door hen vertolkt.

 

Kerstwens


Op de afbeelding: kasteel Cannenburch in Vaassen, van 1558 tot in 1881 bewoond door de baronnen D’Isendoorn à Blois en in de jaren 1882-1906 eigendom van de baronnen Van Lynden. Tegenwoordig is het kasteel in het bezit van Geldersch Landschap & Kasteelen en is het ingericht alsof de familie D’Isendoorn à Blois even weg is. Op deze wijze biedt het kasteel een uniek beeld van eeuwenoude Gelderse adellijke wooncultuur. Wilt u kasteel Cannenburch ook een keer bezoeken? Kijk dan op www.glk.nl/landschap-kastelen/kastelen/kasteel-cannenburch.

Verloving in het Huis Mecklenburg-Strelitz

Afb. Z.H. Alexander Hertog van Mecklenburg en verloofde Hande Macit. Foto met hartelijke dank aan het Hertogelijk Huis Mecklenburg-Strelitz.

Gisteren werd de verloving bekendgemaakt van Z.H. Alexander Hertog van Mecklenburg en de Nederlandse Hande Macit. Erfprins Alexander (1991) is de oudste zoon van Borwin Hertog van Mecklenburg, Chef de Famille van het Huis Mecklenburg-Strelitz, en Alice Hertogin van Mecklenburg née Wagner. Erfprins Alexander studeerde environmental management in Ierland. Na zijn afstuderen werkte hij eerst voor Coillte, het bosbouwbedrijf van de Republiek Ierland, maar sinds 2019 werkt hij in Neustrelitz voor het bosbouwbedrijf van de Staat Mecklenburg-Vorpommern. In de afgelopen jaren verbleef hij al vaker Nederland en was hij hier bij verschillende gelegenheden te zien, waaronder het Tulpenbal. Zijn broer Michael Hertog van Mecklenburg zit in het organiserend comité hiervan.

Hande Macit (1992)  werd geboren in Tarsus in Turkije en is de enige dochter van de heer Suphi Macit en mevrouw Cemile Macit née Uçar. Zij studeerde aan het Tarsus Americain College, voor zij in 2010 naar Nederland verhuisde om International Business Administration te gaan studeren aan de Rotterdam School of Management Erasmus University. Zij studeerde in 2014 af en kreeg vervolgens de Nederlandse nationaliteit. Vier jaar later richtte zij, samen met haar broer, de Luwia Yoghurt company op. In 2019 werd zij genomineerd voor Rotterdamse Zakenvrouw 2019 in de categorie ‘Aanstormend talent’.

De naam Mecklenburg klinkt in Nederland zeker niet onbekend: de overgrootmoeder van Koning Willem-Alexander, Koningin Wilhelmina, was gehuwd met Hendrik Hertog van Mecklenburg, Vorst der Wenden, Schwerin en Ratzenburg, Graaf van Schwerin, heer van de landen Rostock en Stargard (1876-1934). De Groothertogdommen Mecklenburg-Schwerin en Mecklenburg-Strelitz werden tot in 1918 geregeerd door de familie Mecklenburg.

Online symposium Ongenode Gasten: vr. 18 dec. 13.30 uur

Afb. Symposium Ongenode Gasten: een samenwerking tussen de Dutch Castle Foundation en de Werkgroep Adelsgeschiedenis.

Symposium Ongenode Gasten
Livestream op 18 december 2020 om 13:30 uur

Nederlandse Kastelenstichting en Werkgroep Adelsgeschiedenis presenteren, dit vanwege Covid-19 al twee keer uitgestelde symposium, via een livestream.

Onderzoekers; Conrad Gietman, Ingrid Jacobs, Elyze Storms-Smeets en Leo van Putten zullen in drie sessies reflecteren op drie verschillende thema’s. Fred Vogelzang zal de thema’s introduceren. Elke sessie wordt afgesloten met een tafelgesprek met de sprekers. Er kunnen via een live-chat vragen gesteld worden aan de sprekers. Na het symposium is er gelegenheid om in kleine groepje in zgn. ‘break-out rooms’, met de onderzoekers, na te praten.

De Tweede Wereldoorlog is van grote invloed geweest op de Nederlandse kastelen en buitenplaatsen. Honderden zijn er geconfisqueerd. Sommige eerst door het Nederlandse leger tijdens de mobilisatie van 1939, vervolgens door de Duitse bezetter en vanaf 1944 in toenemende mate door de geallieerde bevrijders. Die geschiedenis staat centraal op de studiedag Ongenode Gasten. Welke functies kregen kastelen en buitenplaatsen tijdens de oorlog? Wat waren de gevolgen voor militair gebruik, gedwongen ontruiming of confiscatie.? Hoe was het voor de eigenaren om huis en haard te delen met buitenlandse soldaten, als ze al niet geheel uit hun woning werden verjaagd? Wat waren de materiële gevolgen voor huis en inboedel?
Na 1945 bleven veel huizen (zwaar) beschadigd achter. Voor veel eigenaren aanleiding om te besluiten hun bezit af te stoten. Het begin van een grote golf van herbestemmingen: de gevolgen van de oorlog zijn tot op heden voelbaar.

Voor meer informatie en aanmelden zie: https://www.kastelen.nl/_kastelen/content/ongenode-gasten-2020.html

Veilingnieuws: het portretminiatuur van Aurelia Elisabeth gravin van Limburg Stirum (1812-1899)

Afb. Aurelia Elisabeth gravin van Limburg Stirum (1812-1899). Foto met dank aan Veilinghuis Van Spengen.

Op 15 december wordt er bij Veilinghuis Van Spengen een portretminiatuur geveild van Aurelia Elisabeth gravin van Limburg Stirum (1812-1899). Zij was dame-du-palais in de jaren 1857-1876 en dame-du-palais honorair vanaf 1876 tot aan haar overlijden van de Koninginnen Sophia, Emma en Wilhelmina.

Zij huwde in 1830 mr. René Frédéric baron Groeninx van Zoelen, heer van Ridderkerk, Oud- en Nieuw-Herkingen en Roxenisse (1800-1859), die onder meer lid van de Eerste Kamer der Staten-Generaal zou worden.

Het miniatuur wordt getaxeerd op 1000-1500 euro en is gesigneerd en gedateerd J.C. Valois 1879.

Veilingnieuws: het portret van Cornelia van den Corput – tante van de gebroeders De Witt

Afb. Cornelia van den Corput, portret door Hendrick Bloemaert. Foto met hartelijke dank aan het Venduehuis in Den Haag/https://www.venduehuis.com.

Op dinsdag 15 december vindt bij het Venduehuis in Den Haag de Old Masters, Nineteenth Century & Early Modern Art veiling plaats. Lees het verhaal bij het afgebeelde portret hieronder of kijk in de online catalogus van het Venduehuis voor wat er verder geveild wordt op https://wavemaker.venduehuis.com/auction?auction=323. De kijkdagen zijn van 8–14 december van 10.00-16.00 uur en dit kan uitsluitend op afspraak.

Cornelia van den Corput werd geboren op 29 april 1606 als dochter van Johan van den Corput en Maria Buijsen. Haar vader was schepen van Breda en rentmeester van Hoge en Lage Swaluwe. Op 5 september 1628 trad zij in het huwelijk met Quintijn de Veer, heer van Callantsoog (1594-1675). Haar echtgenoot werd baljuw en directeur van de posterijen van Den Haag. Het echtpaar kreeg meerdere kinderen, waaronder dochter Maria de Veer (1630-1673). Deze trad in 1654 in het huwelijk met mr. Johan Coenen (1627-1681) en zij zijn de voorouders van de huidige jonkheren Coenen. Cornelia van den Corput overleed op 65-jarige leeftijd op 10 maart 1672. Door haar overlijden hoefde zij de tragische gebeurtenissen later dat jaar niet meer mee te maken: haar neven Cornelis de Witt (1623-1672) en raadspensionaris Johan de Witt (1625-1672), zoons van haar zuster Anna de Witt née van den Corput (1599-1645), werden op 20 augustus 1672 door Orangisten op gruwelijke wijze vermoord en verminkt.

Op haar portret door Hendrick Bloemaert (1601-1672) is Cornelia 63 jaar oud. Het portret meet 95,5×78 cm en wordt getaxeerd op 7000-9000 euro.

Van 8-14 december hebt u tussen 10.00 en 16.00 uur de gelegenheid om de Kijkdagen van het Venduehuis in Den Haag te bezoeken. Let op: vanwege Covid-19 kan dit uitsluitend op afspraak. Meer hierover leest u op de website van het Venduehuis https://www.venduehuis.com.