Boekennieuws: ‘Martelaressen van Adel’

Afb. De voorkant van het boek. Portretten van de beide martelaressen zijn niet bekend, maar deze twee zijn ‘een verbeelding van de werkelijkheid’.

Op 13 november 1544 vond op het Galgenveld bij Delden een gruwelijke gebeurtenis plaats: de twee schoonzusters Maria en Ursula werden hier op de brandstapel verbrand, vanwege hun ‘doperse sympathieën’. Deze gebeurtenis is in de loop der eeuwen steeds tot de verbeelding blijven spreken, omdat beide dames van adel waren en als martelaressen vereerd werden.

Henk Boon deed onderzoek naar beide adellijke dames en schreef hierover het boek ‘Martelaressen van adel. Fictie en feiten over de twee ‘doperse’ joffers van Beckum’. Hij plaatst de gebeurtenissen mooi in hun tijd, en geeft uitleg over de hoofdpersonen in de geschiedenis van toen. Hij reconstrueert de gebeurtenissen op basis van de gevonden feiten, maar vergelijkt daarnaast ook latere versies van het verhaal. De lezer wordt uitgebreid geïnformeerd over de familie van beide dames en de rol die Goossen van Raesfelt, gehuwd met de erfdochter van Twickel, in het drama speelde. Mooi zijn de citaten uit archiefstukken uit die tijd die in de tekst zijn opgenomen, waardoor je als lezer heel dichtbij de gebeurtenissen komt. De vele illustraties versterken dit gevoel.

Benieuwd geworden naar dit boek? Lees meer hierover en over de bestelmogelijkheid op https://www.walburgpers.nl/winkel/geschiedenis/martelaressen/

Tentoonstelling
In Museum Bussemakershuis in Borne is t/m 2 februari de tentoonstelling ‘Martelaressen van adel’ te zien, waarbij de bezoeker een beeld getoond wordt van deze periode en de omgeving waarin beide adellijke dames hebben geleefd. Lees meer op http://www.bussemakerhuis.nl/martelaressen.

Kerst op kasteel Amerongen 15 dec. t/m 6 jan.: maak nu kans op 2 gratis toegangskaarten!

Afb. 1. Een feestelijk gedekte tafel in de grote zaal van kasteel Amerongen.

Dit jaar is het precies 100 jaar geleden dat de Duitse Keizer Wilhelm II aankwam op Kasteel Amerongen en tijdens zijn verblijf maakte hij Kerst mee op het kasteel. Deze sfeervolle tijd werd ook toen gevierd en ook u kunt dit jaar ervaren hoe dat was! Beleef Kerst zoals dat rond 1918 plaatsvond op Kasteel Amerongen in het fraai versierde Huys en met verschillende kerstactiviteiten. Keizerlijke Kerst is van 15 december 2018 tot en met 6 januari 2019.

Dankzij de gewaardeerde medewerking va kasteel Amerongen, mag de Stichting Adel in Nederland 2 x twee kaarten verloten! Wilt u kans maken op twee gratis kaarten? Stuur dan een mail naar info@adelinnederland.nl. Meedoen kan tot vrijdag 14 december 24.00 uur. Over de uitslag kan niet gecorrespondeerd worden.

In 1557 werd het adellijke geslacht Van Reede eigenaar van Amerongen en zij herbouwde het na de verwoesting in 1673 door de Franse troepen in de grootse stijl waarin we het nu nog kunnen bewonderen. Hun erfopvolgers, de graven Van Aldenburg Bentinck, bezaten het tot in 1977, maar wanneer je er nu rondloopt, is het nog steeds zoals het was: een bewoond, eeuwenoud familiehuis met een adellijk allure van Europees niveau. Een huis dat zelfs een rol in de Europese geschiedenis speelde toen de Duitse Keizer in 1918 hier een gastvrij toevluchtsoord vond.

Afb. 2. Een blik in de bibliotheek.

Amerongen is voor Kerst geheel in passende sfeer gebracht en u kunt naast de reguliere openstellingen voor groepsbezoek ook op verschillende zondagen op eigen gelegenheid in het kasteel rondkijken. Op Tweede Kerstdag is er zelfs live kerstmuziek in het kasteel!

Link naar meer informatie over openingstijden en bezoekmogelijkheden op https://www.kasteelamerongen.nl/agenda/een-keizerlijke-kerst

 

Kerstveiling Venduehuis: de kindertekeningen van Prinses Irene en Margriet & Oranjefoto’s voor de barones

Afb. Oranjefoto’s en kindertekeningen door de Prinsessen Irene en Margriet uit het bezit van Marie Antonia barones van Heeckeren van Molecaten née Nitschmann (1912-2005) op de Kerstveiling bij het Venduehuis in Den Haag op 12 t/m 14 december. Foto’s met hartelijke dank aan het Venduehuis der Notarissen in Den Haag/www.venduehuis.com.

Op 12 t/m 14 december vindt de grote Kerstveiling plaats bij het Venduehuis in Den Haag met o.a. deze kindertekeningen door de Prinsessen Irene en Margriet en foto’s van de Oranjes uit de nalatenschap van barones Van Heeckeren van Molecaten. Hieronder leest u het verhaal hierbij.

Marie Antonia (‘Rita’) Nitschmann werd geboren op 14 oktober 1912 in Kediri in Ned.-Indië als dochter van Paul Herman Adalbert Nitschmann en Adrienne Elise Croockewit. Haar vader werd geboren in Duitsland en zocht een nieuwe toekomst in Ned.-Indië, waar hij het bracht tot administrateur van de suikerplantage Poerwoarsi Kortosono. Haar moeder stamde uit een Nederlandse patriciaatsfamilie en was de dochter van een rechter. Zij huwde op 11 augustus 1936 Johannes Eliza Pennink (1905-1944), die eveneens uit een patriciaatsfamilie afkomstig was en die de zoon was van een directeur van de gemeentelijke waterleiding in Amsterdam. Haar echtgenoot werkte in Ned.-Indië op verschillende suikerondernemingen en kwam in 1944 als gevangene aan boord van een Japans schip om, toen dit door een Engelse onderzeeboot getorpedeerd werd.

Na de oorlog keerde zij terug naar Nederland en werd kinderverzorgster van de twee jongste dochters van Koningin Juliana en Prins Bernhard: de prinsessen Margriet en Christina. Aan het Hof leerde zij Walraven Jacob baron van Heeckeren van Molecaten (1914-2001) kennen, die particulier secretaris van Koningin Juliana was. Op 10 maart 1951 traden zij in Zoelen in het huwelijk en hierna legde zij haar functie aan het Hof neer.

Baron en barones Van Heeckeren van Molecaten-Nitschmann behoorden tot de intimi van Koningin Juliana en raakten nauw bij de Greet Hofmans affaire betrokken, waardoor de baron uiteindelijk als particulier secretaris ontslagen werd – ook al was dat op de meest eervolle wijze en werd hij Commandeur in de Huisorde van Oranje. De banden met het Hof werden verbroken en wat bleef, waren de herinneringen aan de goede jaren hier met foto’s van de Oranjes en kindertekeningen van de prinsesjes.

Op 19 augustus 2005 kwam Maria Antonia barones van Heeckeren van Molecaten née Nitschmann in Doorn te overlijden en aangezien haar huwelijk kinderloos bleef, vererfden deze foto’s en tekeningen op haar naaste familieleden.

Kijk voor meer informatie over deze veilingen op 12 t/m 14 december bij het Venduehuis der Notarissen op www.venduehuis.com met de online catalogus.

Boekennieuws: Superrijk in de Lage Landen

Afb. De voorkant van het boek ‘Superrijk in de Lage Landen’.

Jos van Hezewijk, sociaal geograaf, is decennia bekend door zijn baanbrekende onderzoek naar de elite van Nederland en is directeur van Elite Research. Daarnaast is hij auteur van bekende boeken als De nieuwe elite van Nederland en de bestseller De top-elite van Nederland. Met medewerking van Marcel Metze, gepromoveerd historicus en werkzaam als onafhankelijk journalist en redactieadviseur, schreef hij dit boek over de rijken in de Lage Landen, waarbij hij zich baseerde op bestaande literatuur, kranten- en weekbladartikelen en internetpagina’s, waaronder Wikipedia. In zijn onderzoek richtte hij zich niet zozeer op nieuwe feiten, maar wel op het ontwikkelen van nieuwe inzichten.

De achterkant van het boek zegt het volgende:
Wie waren en zijn de rijkste families van de Lage Landen? Waar komt deze rijkdom vandaan? Hoe word je superrijk? ‘Heb het toeval aan je zijde, kom ter wereld in een superrijke of minstens welgestelde familie, trouw een rijke vrouw of een rijke man en speel handig in op de mogelijkheden. En heb een paar psychopathische trekjes.’

Hoewel mensen en tijden veranderen, blijven de mechanismen waarmee (super)rijkdom ontstaat, wordt doorgegeven en verloren gaat, bestaan. In zijn zoektocht naar deze mechanismen neemt Jos van Hezewijk de lezer mee door de Nederlanden in heden en verleden. In twaalf thematische hoofdstukken en tientallen portretten komt hij tot – ook voor hemzelf – verrassende inzichten. Zo waren de Nederlanden nooit grote mogendheden, ook niet in de Gouden Eeuw, en ze danken hun rijkdom vooral aan buitenlanders. Vrouwen zijn het grote doorgeefluik van geld, status en macht. De rijksten verdienen zowel aan schepping (innovatie, nieuwe markten) als aan vernietiging (oorlog en uitbuiting, van zowel mens als natuur), en ze behalen veel van hun successen dankzij hun psychopathische trekjes.

Het boek is thematisch opgebouwd met de volgende hoofdstukken: De natuur als bron van rijkdom, Rijk worden aan bevolkingsgroei en verstedelijking, Immigranten als brengers van rijkdom, Geopolitieke macht als raamwerk voor rijkdom, Metropolen als concentraties van macht en rijkdom, Innovatie en transport als routes naar rijkdom, Rijkdom in de driehoek markt, media en ideologie, De helpende hand van fiscus en staat, De rijken worden rijker en de ongelijkheid wordt groter, Hoe de rijken komen, gaan en blijven, De netwerken van rijkdom, ideologie en staat en De superrijken en hun psychopathische trekjes.

In ieder hoofdstuk zijn er geschreven portretten van Nederlanders en Belgen, die grote rijkdom verwierven. Hier komen we Nederlandse en Belgische adellijke namen tegen als Van (Oranje-) Nassau, Van Duvenvoirde, De Lalaing, De Geer, Hoeufft, Meeûs, De Spoelberch, De Mévius, D’Arenberg, Van Wassenaer, Della Faille en Clifford.

In het geschreven portret over de familie Van Wassenaer ‘Familie Van Wassenaer (sinds 1200): financiële slagader van Nederland, pijler onder het Oranje-kapitaal’ wreekt zich een klein beetje het ontbreken van primair onderzoek. De familie Van Wassenaer is nooit ‘de grootste particuliere grootgrondbezitter’ van Nederland geweest (p. 364): dit zal waarschijnlijk op de omvang van Twickel gebaseerd zijn, maar dit werd juist zo groot na het huwelijk met een Van Heeckeren, die veel markegronden aankocht. Datzelfde huwelijk wordt een ‘mesalliance’ genoemd, terwijl deze Van Heeckeren uit een vermogende tak van dit geslacht stamde, die in de 19e eeuw in Ruurlo zo’n 2000 hectare grond bezat. Andere takken van deze familie bezaten ook uitgestrekte landgoederen, waarmee de Van Heeckerens als clan meer grond bezaten dan de Van Wassenaers.

Dit neemt niet weg dat Jos van Hezewijk een veelheid aan informatie samenbracht, waarmee hij nieuwe, interessante inzichten biedt in de wereld van rijkdom door de eeuwen heen.

Link naar meer informatie en bestelmogelijkheid https://uitgeverijprometheus.nl/catalogus/superrijk-in-de-lage-landen.html

Kerstveiling 12 t/m 13 dec. & Kijkdagen Venduehuis: het portret van de jonggestorven Hertog van Gloucester

Afb. Henry Stuart, Duke of Gloucester, Earl of Cambridge (1640-1660), naar een portret door Adriaen Hanneman. Foto met hartelijke dank aan het Venduehuis der Notarissen in Den Haag/www.venduehuis.com.

Op 12 t/m 14 december vindt de grote Kerstveiling plaats bij het Venduehuis in Den Haag met o.a. dit portret van de jonggestorven Henry Stuart, Hertog van Gloucester. Hieronder leest u het verhaal bij dit portret.

Henry Stuart (1640-1660) werd geboren als zoon en achtste kind van Koning Karel I van Engeland en Schotland en Henriëtte Marie van Frankrijk. Hij was acht jaar oud toen zijn vader afgezet werd en vervolgens onthoofd werd. Zelf werd hij gevangen gehouden in de koninklijke vertrekken van de Tower. Zijn moeder was met de andere kinderen naar Frankrijk gevlucht en pas in 1652 mocht Henry zich herenigen met zijn moeder, toen hij werd vrijgelaten en naar Frankrijk mocht vertrekken.

Na de Restauratie werd de oudste broer van Henry gekroond tot Koning Karel II en keerde Henry terug naar Engeland. Zijn broer verleende hem de titels Duke (hertog) of Gloucester en Earl (graaf) of Cambridge. Er schijnt nog sprake te zijn geweest van een huwelijk met een Franse prinses, maar Henry kreeg de pokken en overleed onverwachts, nog maar 20 jaar oud.

Het portret is een olieverf op doek, meet 44 x 35 cm en is geïnspireerd op het schilderij ‘Henry Stuart, Duke of Gloucester’ door Adriaen Hanneman, dat zich in Washington in de National Gallery of Art bevindt. Het wordt getaxeerd op 1500-2000 euro.

Kijk voor meer informatie over deze veilingen op 12 t/m 14 december bij het Venduehuis der Notarissen op www.venduehuis.com met de online catalogus, of bezoek de kijkdagen op 7 t/m 10 december in Den Haag.

Herfsttip: wandelen bij kasteel Ruurlo & bezoek de Collectie Carel Willink

Afb. Kasteel Ruurlo oprijzend uit zijn grachten met zijn fraaie interieur, waarin de Collectie Willinks goed tot hun recht komen.
Afb. Kasteel Ruurlo oprijzend uit zijn grachten met zijn fraaie interieur, waarin de Collectie Willinks goed tot zijn recht komt.

In het 19e-eeuwse landschapspark van kasteel Ruurlo is de Herfst ingetreden en het park en de bossen nodigen uit voor een herfstwandeling. In het schilderachtige kasteel Ruurlo is het Museum MORE voor modern realisme gevestigd met een grote collectie schilderijen van Carel Willink. Ruurlo was eeuwenlang bezit van het adellijke geslacht Van Heeckeren en nadat het in 1977 verkocht werd en jarenlang gemeentehuis was, heeft het nu een nieuwe bestemming als museum gekregen.

De magie van het werk van Carel Willink wordt versterkt door het fraai gerestaureerde interieur van het eeuwenoude kasteel en het omringende landschapspark.

In het naastgelegen restaurant ‘Oranjerie Ruurlo’ is er gelegenheid om warme chocolademelk te drinken of te lunchen.

Voor meer informatie over Museum MORE voor modern realisme in kasteel Ruurlo zie: www.museummore-kasteelruurlo.nl.

Vrienden van de Wijenburg: nieuwe uitgave

Afb. De voorkant van het boek met een fragment van de poort van kasteel Hernen. Mogelijk betreft het hier een lid van de familie Van Wijhe.

De Vrienden van de Wijenburg (www.vriendenvandewijenburg.nl) doen al jaren onderzoek naar de geschiedenis van de Wijenburg en de Gelderse adellijke familie Van Wijhe en delen deze informatie niet alleen via hun website en facebookpagina, maar ook in interessante publicaties. Binnenkort komt het boek ‘Touwtrekken om kasteel Hernen. Een spannend familieverhaal’ uit, door Geertrudis van Dijk en Hans van Wijhe, waarin de geschiedenis van de familie Van Wijhe op kasteel Hernen verteld wordt.

Het boek begint met een proloog, waarin de familie Van Wijhe op de Wijenburg in Echteld wordt geïntroduceerd; de tak Van Wijhe op kasteel Hernen komt hieruit voort. Op p. 8 wordt de stelling genoemd dat de muurschildering in de kerk van Echteld van St. Joris die de draak verslaat in opdracht zou zijn geweest van Otto van Wijhe 7e heer van Echteld, om ‘wraak’ te nemen op hertog Karel van Gelre. Dit zou heel goed een verwijzing kunnen zijn naar de Wichardsage. In deze sage wordt de naam Gelre verklaard door een draak, die in het jaar 878 zijn omgeving terroriseerde. Twee broers, Lupold en Wichard doden deze draak, die “Gelre, Gelre!” krijste, en aan deze legende zou Gelre zijn naam en begin ontlenen.

In de volgende twee hoofdstukken komt eerst de vroege geschiedenis van Hernen in de jaren 1183-1544 aan bod en daarna wordt de latere geschiedenis in de jaren 1544-1591 verteld. Hierna volgen er hoofdstukken, waarin de roerige gebeurtenissen beschreven worden over rechtszaken (er ontstaat zelfs een conflict tussen de tak op de Wijenburg en op Hernen), boedelscheidingen en sanering van de financiën. Het boek sluit af met de verhalen over de twee laatste vrouwelijke nakomelingen – hun vader stierf als laatste man van zijn tak – en een hoofdstuk over hoe het verder verliep met het geslacht Van Wijhe op de Wijenburg.

De auteurs deden voor dit boek grondig onderzoek en bestudeerden vele oude akten met daarin informatie over onder meer conflicten en financiën. Deze informatie is verwerkt in een zeer leesbaar verhaal, waarbij de personen in hun tijd geplaatst zijn, met vele anekdotes; wat te denken bv. van Joachim van Wijhe, die in 1537 burggraaf van Nijmegen werd en die verdachten van overtredingen naar Hernen gijzelde om deze ‘tot sijnnen wille te scheren ende schatten’ (p. 17)? Daarnaast is het boek ruim geïllustreerd met onder meer afbeeldingen van de Van Wijhe’s.

Op 11 januari is de boekpresentatie op kasteel Hernen. Voor meer informatie over dit boek en bestelmogelijkheid zie http://www.vriendenvandewijenburg.nl/Over-de-vrienden/Onze-boeken/

Nieuwsbrief sKBL

Afb. Slot Haamstede, dat in 1981 door de patriciaatsfamilie Van der Lek de Clercq aan de Vereniging Natuurmonumenten verkocht werd.

De stichting Kastelen, Buitenplaatsen en Landgoederen (sKBL) geeft een gratis nieuwsbrief uit over dit belangrijke historische erfgoed. Vorige week verscheen de nieuwste nieuwsbrief en hierin staat ook dit keer weer veel lezenswaardige informatie over kastelen, buitenplaatsen en landgoederen. Zo staat er onder meer een interview in met Arthur de Nerée tot Babberich, die vertelt over huis Babberich, dat sinds 1784 familiebezit is.

Meer lezen? Kijk dan op https://mailchi.mp/skbl/over-kastelen-buitenplaatsen-en-landgoederen-skbl-2785065

Boekennieuws: De Cloese. Havezate aan de Berkel

Afb. De Cloese is schilderachtig aan de Berkel gelegen en hoewel het huidige uiterlijk uit de 19e eeuw dateert, gaat hierachter een veel oudere geschiedenis schuil met vele verhalen.

Op 15 december verschijnt bij uitgeverij Matrijs het boek ‘De Cloese Havezate aan de Berkel’, een rijk geïllustreerde uitgave met veel onbekend beeld- en portretmateriaal over de bewonings-, bouw- en tuingeschiedenis van dit Gelderse kasteel. Eén van de auteurs is John Töpfer, directeur AiN. Hij deed voor de hoofdstukken over de bewoners uit de families Schimmelpenninck van der Oye, Van Heeckeren en Bieruma Oosting-Van Harinxma thoe Slooten uitgebreid archiefonderzoek en ontdekte vele onbekende verhalen.

Lees meer over dit boek en over de bestelmogelijkheid op https://www.matrijs.com/De-Cloese.-Havezate-aan-de-Berkel.html

Veilingnieuws: een bronzen penning van baron de Smeth door Charlotte barones van Pallandt

Afb. 1. Jan Anne baron de Smeth (1924-2018), bronzen penning door Charlotte Dorothée barones van Pallandt (1898-1997). Foto met hartelijke dank aan het Zeeuws Veilinghuis/www.zeeuwsveilinghuis.eu.

Op 5 en 6 december vindt er bij het Zeeuws Veilinghuis een grote veiling plaats van Indonesische Schilderijen en van Kunst, Antiek en Europese Schilderijen (zie: www.zeeuwsveilinghuis.eu ). Eén van de aangeboden kavels betreft een bronzen penning door Charlotte barones van Pallandt van haar neef Jan Anne baron de Smeth. Hieronder het verhaal hierbij.

Charlotte Dorothée barones van Pallandt (1898-1997) werd geboren als dochter van Jan Anne baron van Pallandt, heer van Walfort, en Sarah Agnes Sophie barones van Pallandt. Haar ouders waren verre neef en nicht van elkaar. Zij groeide op huis Schaarsbergen op in een gezin met een ouder zusje, twee jongere zusjes en een jonger broertje, maar haar oudste zusje overleed al jong op 13-jarige leeftijd. Haar vader was kamerheer i.b.d. van Koningin Wilhelmina en daarnaast majoor-commandant vrijwillig automobielcorps.

Afb. 2. Charlotte Dorothée barones van Pallandt (1898-1997). Foto door Peter van Kampen (1973)/Vrouwenlexicon (zie link onderaan dit artikel)

Zij huwde in 1919 Joachim Adolph Zeyger graaf van Rechteren Limpurg uit een puissant rijke zijtak van deze familie en ging met hem in Wenen wonen, waar hij als gezantschapsattaché werkzaam was. Het huwelijk hield niet lang stand en vijf jaar later besloten zij uiteen te gaan. Hierna wijdde zij zich geheel aan haar grote passie en werd de belangrijkste Nederlandse beeldhouwster van de 20e eeuw.

Haar meest bekende werk is het monumentale beeld dat zij van Koningin Wilhelmina maakte en dat velen kennen voor Paleis Noordeinde in ‘s-Gravenhage, maar zij maakte ook klein werk, zoals deze bronzen penning met een diameter van 13 cm. Deze is gedateerd 1994 en betreft haar neef Jan Anne baron de Smeth (1924-2018), die de zoon was van haar zusje Louisa Adolphine Jacqueline barones van Pallandt (1899-1992) uit haar huwelijk met Ferdinand François baron de Smeth (1887-1939). Louisa barones de Smeth zou, na in de jaren 1922-1923 hofdame van Koningin Wilhelmina te zijn geweest, tot aan haar overlijden als dame du palais en dame du palais hon. aan het Hof verbonden blijven.

Link naar de biografie van Charlotte van Pallandt in het Vrouwenlexicon, waaruit ook haar foto door Peter van Kampen uit 1973 afkomstig is (de naam Van Rechteren Limpurg is hierin foutief geschreven): http://resources.huygens.knaw.nl/vrouwenlexicon/lemmata/data/Van_Pallandt

Kijk voor meer informatie over deze veilingen op 5 en 6 december bij het Zeeuws Veilinghuis op www.zeeuwsveilinghuis.eu of bezoek de kijkdagen op 1 t/m 6 december.