Verscholen werelden’ gaat over Latijnse en Griekse spreuken op exlibris van adellijke en patricische families in Nederland. Het betreft ca. 150 exlibris die ieder afzonderlijk wordt afgebeeld en naar inhoud en vorm geanalyseerd. Op deze wijze worden drie werelden (Latijn/Grieks, genealogie/heraldiek, kunstenaarschap) waar niet iedereen vertrouwd of bekend mee is, met elkaar verbonden en die ondanks hun betrekkelijke onbekendheid in hun onderlinge samenhang, elkaar versterken en in cultuurhistorisch perspectief een ongekende wereld zichtbaar maken. De bibliofiel, de classicus, de kunsthistoricus, de genealoog, de heraldicus, de exlibris-verzamelaar en andere geïnteresseerden: allen zullen zij in dit boek iets van hun gading vinden.

Er zijn in ons land allerlei boeken en artikelen gepubliceerd over Latijnse spreuken op uitgeversmerken, op raadhuizen en gevelstenen, op zonnewijzers en grafmonumenten en wat al niet, maar er is niet eerder een boek verschenen over Latijnse spreuken op exlibris binnen de bovengenoemde doelgroep. ‘Verscholen werelden’ beoogt in deze lacune te voorzien. Wij menen dat de door ons geboden inhoud met ca. 150 verschillende exlibris een representatief beeld van het beschikbare materiaal geeft. Wij hebben echter niet de pretentie dat het een in alle opzichten compleet overzicht biedt. Er zijn ongetwijfeld nog exlibris die aan onze aandacht ontsnapt zijn. Dat is inherent aan pionierswerk. Moge dit boek ertoe bijdragen dat exlibris die voor ons nog verscholen bleven, alsnog uit hun schaduw worden gehaald.

Alle de Jonge, Jan Spoelder
€ 35,00 / 2026 / 11,5 x 17,5 cm
ca 160 pagina’s / rijk geïllustreerd
genaaid gebonden met leeslint
ISBN 978 90 834204 55

Link naar Uitgeverij De Buitenkant, waar u het boek online kunt bestellen: https://www.uitgeverijdebuitenkant.nl/

 

Elk jaar, in het tweede weekend van september, zijn duizenden prachtige monumenten in heel Nederland gratis toegankelijk voor iedereen. De 40e editie van de VriendenLoterij Open Monumentendag is op zaterdag 12 en zondag 13 september 2026 en heeft als thema ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’. Monumenten worden bedreigd door de effecten van klimaatverandering, door stadsuitbreiding en door het tekort aan vrijwilligers en vakmensen, die deze bijzondere plekken kunnen onderhouden en doorgeven.

De stichting Adel in Nederland heeft een aantal Kasteelvrienden, die onze werkzaamheden ondersteunen en mogelijk maken. Open Monumentendag 2026 is een mooie gelegenheid om kennis te maken met dit bijzondere, adellijke erfgoed, waarbij ook het grote vakmanschap uit het verleden zichtbaar is!

Wilt u als kasteel ook Kasteelvriend worden van onze stichting en deel uitmaken van berichtgeving op Open Monumentendag, de Dag van het Kasteel of bij andere bijzondere gelegenheden? Mail voor meer informatie naar info@adelinnederland.nl

Gelderland
Geldersch Landschap & Kasteelen (GLK) beheert zeven kastelen, waarvan er nu met Open Monumentendag zes te bezoeken zijn: kasteel Ammersoyen, kasteel Cannenburch (Vaassen), kasteel Doorwerth, kasteel Hernen, kasteel Rosendael en huis Verwolde (Laren) (let op: helaas is Huis Zypendaal vanwege wegwerkzaamheden niet te bezoeken!).

Daarnaast beheert GLK ook andere huizen en gebouwen, zoals Huis ’t Velde (Warnsveld), kasteel Staverden (Staverden), kasteel Nederhemert (Nederhemert), Torckschool en Kerk van Rozendaal (Rozendaal), ’t Kerkje op de Heuvel (Heelsum), Ruïnekerk en kasteel Ammersoyen (Ammerzoden), ruïne kasteel Batenburg en molen (Batenburg), Stroomhuis Neerijnen en kasteeltuin Neerijnen Neerijen), Hernense Molen (Hernen), Oliemolen Eerbeek (Eerbeek), Toren van Poelwijk (Gendt).

Kijk voor meer informatie op: Open Monumentendag 2026 | Geldersch Landschap en Kasteelen

Groningen
De Menkemaborg in Groningen: van 1682 tot in 1902 in het bezit van de Groninger jonkers Alberda van Menkema. In 1927 werd de borg opengesteld als museum. Voor bezoekmogelijkheden zie: Menkemaborg

Noord-Holland
Veilinghuis De Eland & De Zon is sinds 2025 gevestigd op buitenplaats Schaep en Burgh in ’s Graveland (nabij Hilversum). Op zondag 13 september is het opengesteld voor Open Monumentendag en… kunt u kunst, antiek, juwelen, zilver en andere bijzondere objecten vrijblijvend laten taxeren! Lees meer op Open Monumentendag – Veilinghuis De Eland & De Zon

Utrecht
Kasteel Amerongen in Utrecht werd na de verwoesting in het Rampjaar 1672 door de baronnen Van Reede weer opgebouwd en vererfde uiteindelijk op de graven Van Aldenburg Bentinck. Sinds 1977 is het een museum. Voor bezoekmogelijkheden zie: Home – Kasteel Amerongen

Slot Zuylen, in Zuilen bij Utrecht, waar Belle van Zuylen eens woonde en dat tot 1951 door haar familie, de baronnen Van Tuyll van Serooskerken, bewoond werd. In 1952 werd het in een stichting ondergebracht. Sindsdien is het opengesteld voor bezoekers. Voor bezoekmogelijkheden zie: Kasteel – Slot Zuylen

Noord-Brabant
Kasteel Heeswijk in Heeswijk-Dinther (Brabant) vertelt in zijn verschijning het verhaal van de baronnen Van den Bogaerde van Terbrugge. De buitenkant laat zien dat er in de 19^e eeuw flink bijgebouwd werd om het kasteel nóg indrukwekkender te maken. Hieraan dankt het kasteel zijn unieke IJzertoren, de neogotische galerij en de wapenzaal. Voor bezoekmogelijkheden zie  Kasteel Heeswijk | Plan je bezoek | Topmonument Brabant

Vandaag vond in Oslo het indrukwekkende afscheid plaats van Koning Harald V van Noorwegen. Het respect dat hem vandaag betuigd werd, laat zien dat moderne, constitutionele monarchieën een functie hebben: zij verbinden en staan voor continuïteit in een veranderende wereld. De gebruikte symboliek vandaag laat ook zien dat het moderne Noorwegen geworteld is in een veel oudere geschiedenis.

De adel werd in Noorwegen in 1821 afgeschaft en er werd een soort sterfhuisconstructie toegepast: leden van de Noorse adel behielden hun adellijke titel tot aan hun overlijden. Begin 20^ste eeuw overleed zo de laatste Noorse edelman.

Hoewel de Noorse adel is afgeschaft leeft hun geschiedenis voort. Aangezien deze Noorse, adellijke families ook adellijke, Deense links hebben, zijn hun nakomelingen opgenomen in het Deense adelsboek en hierin worden ieder jaar hun genealogieën bijgewerkt. Op deze wijze hoopt de Deense Adelsvereniging dat meer Noorse edelen belangstelling krijgen voor hun eigen familie en de rol die deze ooit speelde in de Deens-Noorse samenleving.

Van de volgende 27 Noorse adellijk geslachten wonen er momenteel ca. 900 telgen in Noorwegen. Het zijn de families met de volgende namen:

Anker, Aubert, Benzon, Falsen, Galtung, Von Holstein, Huitfeldt, Iuel, Von Kløcker, Knagenhielm, Leunbach, Koefoed, De Linde, Lowzow, Løvenskiold, Morgenstierne (von Munthe av Morgenstierne), Munthe-Kaas, De Neergaard, Rosenvinge, Ross, Scheel, Sundt, Treschow, Wedel Jarlsberg, Werenskiold, De Vibe (Wibe) en Wleugel.

Tot de bekendste adellijke geslachten behoren onder meer de Graven Wedel Jarlsberg, die sinds 1673 Jarlsberg bewonen. Het ruim 300 hectare grote landgoed Jarlsberg is inmiddels een keurmerk geworden voor de beroemde kaas die hier gemaakt wordt. De huidige eigenaar van het landgoed Jarlsberg is Carl Nicolaus Graaf Wedel Jarlsberg, die de twaalfde opeenvolgende eigenaar is.

Op zaterdag 19 september geeft John Töpfer, directeur stichting Adel in Nederland, in Museum Maaseiland in Stevensweert een lezing met als titel: ‘De laatste – over het uitsterven van adellijke families en het herinnerd willen blijven worden‘. Deze lezing gaat over zijn onderzoek naar de laatste nakomeling van adellijke families en zijn komende boek hierover. Het wordt een middag waarin het verleden niet alleen wordt verteld, maar ook letterlijk wordt doorgegeven: de lezing wordt afgesloten met een bijzondere schenking van de stichting Adel in Nederland aan het Maaseiland Museum.

Wat                    : lezing ‘De Laatste’ en overdracht schilderij
Wanneer          : zaterdag 19 september 2026
Locatie              : Trefcentrum, Maaseiland in Stevensweert
Tijd                     : 15.00 -16.00 (met gelegenheid tot het stellen van vragen)
Kosten               : deelname is gratis en vooraf aanmelden is niet nodig

Wat gebeurt er als een adellijke familie uitsterft? Wie bewaart de herinneringen, de verhalen en het familiebezit? En hoe zorgen we ervoor dat bijzondere verhalen uit het verleden niet verloren gaan? Op zaterdag 19 september staat het Maaseiland Museum in Stevensweert stil bij deze vragen tijdens een bijzondere middag rond het thema “De laatste”. John Töpfer, directeur van de Stichting Adel in Nederland, verzorgt dan een lezing over het uitsterven van adellijke families en het verlangen om herinnerd te blijven.

John Töpfer (1967) is directeur van de Stichting Adel in Nederland, een stichting die in de ruimste zin informeert over adel in Nederland. Momenteel werkt hij aan een boek over de laatste nakomeling van adellijke families in Nederland. Het onderwerp “De laatste” kwam in de afgelopen jaren steeds weer op zijn pad: door aankopen op veilingen van bijvoorbeeld portretjes van uitgestorven geslachten, door het bij toeval vinden van een graf van een laatste van een adellijke familie (op een gesloten, overwoekerde begraafplaats), door interviews en door archiefonderzoek. In deze lezing deelt hij zijn gevonden informatie met daarbij veel onbekend beeldmateriaal.

Wie is eigenlijk “de laatste”?
Voor adel is continuïteit van groot belang: voorouders worden herinnerd met portretten, memorabilia, in anekdotes en met verhalen in de familiekring of in boeken. Naar de komst van een stamhouder wordt meestal verwachtingsvol uitgekeken. Toch zijn er in de afgelopen eeuwen honderden adellijke geslachten uitgestorven.

Wat doet het dan met je als je de laatste bent? Wat gebeurt er met het familiebezit? En wanneer ben je eigenlijk “de laatste”? Als laatste man? Maar de laatste kan ook een vrouw zijn. Soms is iemand de laatste van zijn tak, of voelt iemand zich de laatste van een tijdperk. En is de laatste naamdrager binnen de Nederlandse adel ook echte de laatste van zijn familie? In deze lezing krijgen de aanwezigen daarover meer te horen.

Van de laatste bewoners van Walburg naar het museum
Na de lezing krijgt de middag een bijzonder vervolg. John Töpfer zal namens de Stichting Adel in Nederland een schilderij van overdragen aan het Maaseiland Museum. Het schilderij heeft te maken met de laatste bewoners van Kasteel Walburg in Ohé en Laak en is recentelijk door de Stichting Adel in Nederland aangekocht en wordt nu aan het museum geschonken.

De middag vormt daarmee een mooie verbinding tussen verleden en heden. De verhalen over mensen die de laatste waren worden verteld, terwijl tegelijkertijd een nieuw stukje van die geschiedenis voor toekomstige generaties wordt bewaard.

Het onderstaande verhaal stond in het digitale magazine van AiN, jaargang 1, nr. 1 – februari 2017. Dit magazine wordt per mail aan de donateurs van de stichting Adel in Nederland toegestuurd.

Mr. Willem Frederik Hendrik baron van Wassenaer, heer van Weurt en Briellaard (1820-1892) had een glansrijke start in het leven: geboren in een vermogende familie, die tot de oudste overgebleven adellijke geslachten van Nederland behoorde, deed hij ook nog eens een zeer aanzienlijk huwelijk toen hij in 1848 in het huwelijk trad met Justina Goverdina Johanna Adolphine gravin van Rechteren (1828-1892).

Zijn schoonvader won vooraf inlichtingen over hem in en kreeg te horen dat hij “… een heel goed zacht humeur, zeer godsdienstige beginselen, veel kinderlijke liefde voor zijne ouders, doch geen bijzonder verstand…” had. Toch sloot hij zijn rechtenstudie met een promotie af, werd lid van de Provinciale Staten van Gelderland, raadslid en wethouder van Ede en kamerheer i.b.d. van Koning Willem III.

Hierbij bleef het echter, want de gesteldheid van zijn echtgenote noodzaakte een teruggetrokken leven en veel zorg. Deze werd gevonden in het landelijk Ermelo waar een villa werd betrokken en omdat deze toch enige voorouderlijke allure moest uitstralen, werd het er een met een torentje.

Op 6 april 1892 overleed baron Van Wassenaer: “Heden overleed op den Huize “Riethorst Mr. W.F.H. Baron van WASSENAER, Kamerheer i.b.d. van wijlen Z.M. den Koning, in den ouderdom van bijna 72 jaren.” Een half jaar later overleed “… in den ouderdom van 64 jaar, onze innig geliefde Moeder en Behuwd moeder…” Beiden rusten op het oude begraafplaatsje van Ermelo waar hun bemoste zerken nog steeds te vinden zijn.

Bronnen & Literatuur
Nederland’s Adelsboek, jaargang 97 (2012). ‘s-Gravenhage, 143-146.
J. Aalbers, M.J. van Gent, S. Groenveld, A. Janse, Y. Kuiper, Heren van Stand Van Wassenaer 1200-2000. Achthonderd jaar Nederlandse adelsgeschiedenis (Zoetermeer, 2001) 213 en 214.
Louise van Wassenaer-Wiarda, Van Wassenaer. Een familie in portretten (Amsterdam, 2014) 188-191
en (1828-1892).

Wilt u ook drie keer per jaar het digitale magazine van AiN ontvangen met verhalen zoals deze? Word dan nu donateur! De Stichting Adel in Nederland heeft als doel het digitaal aanbieden van informatie over adel in Nederland in de ruimste zin. Voor € 17,50 per jaar kunt u donateur worden, ontvangt u droe keer per jaar het digitale magazine en steunt u ons in onze werkzaamheden. AiN heeft de culturele ANBI-status en daardoor kunt u als donateur bij de opgave voor de inkomstenbelasting giftenaftrek krijgen.
Meer weten en opgeven als donateur? Stuur dan een mail naar info@adelinnederland.nl.

Felix Christian David Graaf zu Ortenburg en Carolin Schulze, Marktkirche, Ortenburg 5 september 2026.

Een Duits, adellijk huwelijk met een Nederlands tintje
Felix zu Ortenburg studeerde aan Maastricht University (Europese Studies) en is de zoon van de Duitse Graaf Philipp Wilhelm zu Ortenburg en Mirjam Esther Geertruida Catharina Kalf, die de dochter is van een Nederlandse dominee. Zijn grootmoeder, Isabelle Adrienne Gravin zu Ortenburg née gravin Aldenburg Bentinck (1925-2013), was de 24^e vrouwe van Middachten en zijn oom Franz Graaf zu Ortenburg is de huidige 25^e heer van kasteel Middachten (zie: Middachten – Kasteel en landgoed nabij Arnhem)

Hij groeide op Schloss Birkenfeld in Beieren op, dat in de 19^e eeuw door huwelijk in het bezit van de familie Zu Ortenburg kwam. Hier wonen zijn ouders sinds 1992 en zij hebben het sindsdien stapsgewijs gerestaureerd (zie: www.schlossbirkenfeld.de).

Felix zu Ortenburg is onder meer werkzaam in het Grafelijk Ortenburgs Bosbeheer Gaildorf, dat uit het bezit van de graven Van Aldenburg Bentinck afkomstig is, en is Hoofd Projectontwikkeling Hernieuwbare Energie. Carolin Schulze studeerde rechten in München en Düsseldorf en is werkzaam als Juridisch Adviseur in München. Beide zijn als vrijwilligers betrokken bij de Johanniter Orde in Duitsland

Zu Ortenburg
De familie Zu Ortenburg gaat terug tot in de 12^e eeuw en regeerde tot in 1805 in het Graafschap Ortenburg, maar vanaf 1806 werden alle familiebezittingen onderdeel van Beieren. De familie werd in 1812 ingeschreven in de Beierse adel. In 1818 werd de Chef de Famille erfelijk Rijksraad en elf jaar later volgde de aanspreektitel ‘Erlaucht’, als bevestiging dat de familie tot hoge adel behoort.

Volgens het principe van ‘Wiens gebied, diens geloof’ werd het graafschap Ortenburg dankzij de regerende graven Zu Ortenburg in de 16^e eeuw protestant en is een protestantse enclave in het overwegend katholieke Beieren gebleven. De Marktkirche werd in 1573 voor de protestantse dienst ingericht en vanaf dat jaar werden onder het koor, in de grafelijke grafkelder, de Zu Ortenburgs bijgezet. In deze kerk herinneren grafmonumenten van Zu Ortenburgs aan de opeenvolgende generaties in de loop der eeuwen.

Op maandag 1 juli 2024 liep er een timed online veiling af bij Veilinghuis Van Spengen in Hilversum met kunst, antiek, zilver, porselein, juwelen, enz. in allerlei prijsklassen. Tot de aangeboden kavels behoorde een zilveren prijsbeker van gravin Van Limburg Stirum. 

Kavel 2022 betrof een zilveren bokaal voor de Ralley Monte Carlo, die sinds 1937 aangeboden werd door de Nederlandse Ford Automobiel Fabriek Amsterdam. De bokaal is voorzien van de namen van verschillende winnaars, waaronder Anna Jane Louise Marie gravin van Limburg Stirum née jonkvrouwe van Vredenburch (1914-1999).

Jonkvrouwe Anna Jane Louise Marie (‘Annie’) van Vredenburch werd geboren op 24 oktober 1914 op huis Buitenzorg op Tholen als dochter van jonkheer Johan van Vredenburch (1880-1969) en Henriette Laure Marie Louise Hombach (1891-1974). Haar vader stamde uit een van oorsprong oud Rotterdams geslacht en in de 17^e eeuw ging de familie deel uitmaken van de Delftse regentengeslachten. In 1816 werd een voorvader verheven in de Nederlandse adel met het predikaat jonkheer. Haar vader was onder meer rijkslandbouwconsulent bij het Nederlands gezantschap in België en erevoorzitter van de Koninklijke Vereniging Het Nederlandse Trekpaard. Haar moeder was de dochter van een grootgrondbezitter in Hulst en door huwelijken waren de Hombachs verbonden met adel en patriciaat; zo was haar grootmoeder Hombach een telg uit het geslacht Cazius en een overgrootmoeder was een jonkvrouwe Von Rade. Haar grootvader Hombach was onder meer lid van de Provinciale Staten van Zeeland en wethouder in Hulst en haar vader behoorde, dankzij zijn grootgrondbezit, tot de hoogstaangeslagenen in de Rijks- directe belastingen in Zeeland.

Na geboren te zijn op huis Buitenzorg bewoonde het gezin, bestaande uit twee dochters en een zoon, in latere jaren op huis Beukenhof in Capellen in België. De jeugd van freule Annie van Vredenburch werd overschaduwd door een jachtongeluk, waarbij haar enige broer op 19-jarige leeftijd om het leven kwam. Het was voor haar vader waarschijnlijk de aanleiding om zich kort daarop terug te trekken als commissaris van de N.V. Waterleiding Maatschappij Tholen. Op 3 januari 1946 trad freule Annie in Noordwijk in het huwelijk met drs. Frans Willem graaf van Limburg Stirum (1915-1986) en zij gingen uiteindelijk huis Offem in Noordwijk bewonen. Samen kregen zij een dochter en een zoon.

In 1949 nam gravin Annie met haar team deel aan de Coupe des Dames in Monte Carlo in een 3920 c.c. Ford, samen met de dames A.J. Stahl-Wijtema en Van Puijenbroek-Vroom, en werden zij tot winnaars uitgeroepen. Hiermee wonnen zij de zilveren bokaal en werd de naam van gravin Annie hierin vereeuwigd.

In Het Parool van vrijdag 4 februari 1949 kon men enkele dagen later onder meer het volgende lezen over de feestelijke huldiging in Noordwijk met als kop: ‘Noordwijk haalde juichend zijn ralley-rijdsters binnen’: ‘Gisteravond werd dit Wilhelmus wéér gespeeld. Weer als huldeblijk aan deze zelfde dameséquipe. Maar ditmaal in een echte kille Hollandse winteravond. Onder de bomen van het buitengoed van de graaf Van Limburg Stirum, de “Offem”, blies de harmonie “Crescendo” van Noordwijk zich de wangen bol, daar brachten de ruiters van de ruitervereniging “Nordgo” de hand aan de pet, daar stonden de Noordwijkse veldwachters stram in de houding. En in de deur van het landhuis mevrouw Van Limburg Stirum met haar man en mevrouw Stahl, haar armen vol bloemen. Noordwijk wilde even vertellen, dat men trots was op de prestaties van de dameséquipe. Dat men het een beetje zo voelde: niet alleen mevr. Van Limburg Stirum en haar tochtgenoten wonnen de Coupe des dames, ook Noordwijk een beetje’. En wat gravin Annie het prettigste vond aan de ralley? “Dat er geen ruzie was“, luidde het spontane antwoord. “Dat betekent bij een dameséquipe heel veel!“.

Anna Jane Louise Marie gravin van Limburg Stirum née jonkvrouwe van Vredenburch overleed op 3 augustus 1999 in Noordwijk. En de bokaal? Deze werd na haar in 1950 gewonnen door mevrouw W. de Jong en M.J. de Jong-Laming en in 1951 en 1952 door mevrouw J.B. Hillen. Daarna is deze bokaal blijkbaar niet meer uitgereikt en werd deze nu door, vermoedelijk, de nakomelingen Hillen ter veiling gebracht.

De zilveren bokaal werd getaxeerd op 400-600 euro. Veilingopbrengst: 555 euro.

Het was eigenlijk toeval, dat het landgoed Skovsgaard in Denemarken op het pad van Ina Lamminga kwam. Tijdens haar vakantie zag zij ineens de bordjes met ‘Skovsgaard’ staan. Het bleek een landgoed te zijn waar de natuur centraal staat, maar er was ook een kasteelachtig huis, waar de tijd binnen leek te hebben stilgestaan. Zij werd er door gegrepen vanaf het eerste moment: “In de verte, aan het einde van de gang, zag ik een stoeltje staan. Ik was nieuwsgierig en ben over het koord heen gestapt.” Het stoeltje werd onderwerp van haar eerste schilderij van het magische interieur van Skovsgaard – een hele serie zou volgen. Deze kunt u zaterdag 5 en zaterdag 12 september nog zien in de Johanneskerk in Oppenhuizen (nabij Sneek).

Ina Lamminga (1964) is docente Frans, leerlingbegeleider én beeldend kunstenaar in Hardenberg. In de afgelopen jaren exposeerde zij onder meer in Langeland (Denemarken) en Franeker. Vanaf juli exposeert zij in de sfeervolle Johanneskerk in Oppenhuizen, nabij Sneek, en u heeft nog twee zaterdagen de gelegenheid om haar werk te bekijken. Tijdens Tsjerkepaad (de openstellingsdagen van Friese kerken) kwam zij voor het eerst in deze kerk en al snel volgde er een uitnodiging voor een expositie. De kerk leent zich door de kleuren bijzonder goed als achtergrond voor haar schilderijen en op sommige dagen, bij de juiste lichtinval, heeft het ook een zekere Deense sfeer.

In Skovsgaard legde Ina op het schilderslinnen de versleten vergankelijkheid van het interieur vast. Met zweet op haar rug fotografeerde zij er ook, want: “Ik móet dit vastleggen. Beneden zijn ze al aan het verbouwen en nu is wat we zien nog écht. De rafels aan de bekleding hangen er nog. Je proeft de eenzaamheid van de laatste eigenaresse. De verstilling van de meubels, alles vertelt een verhaal en het leeft. Ze is er nog en ik voel haar verleden daar.”

Deze laatste eigenaresse was Ellen Margrethe  Ingeborg Lauritzen Fuglede (1902-1979), een vrijgezelle dame, waarmee vele, kleurrijke verhalen zijn verbonden. Skovsgaard was familiebezit sinds het einde van de 18e eeuw, toen een voorvader in de vrouwelijke lijn het kocht. Eind 19^e eeuw werd het huis in historiserende stijl nieuw gebouwd. Haar moeder, Thyra Laurine Dorothea Lauritzen Møller (1870-1951) erfde het en huwde de kapitein bij de Koninklijke Lijfwacht Niels Christian Mathias Fuglede (1874-1939). Deze was als ‘Kammerjunker’ verbonden aan het Deense Hof. Het huwelijk duurde niet lang en moeder en dochter trokken zich terug op Skovsgaard.

De enige vriendin van Ellen was de dochter van de molenaar, die toestemming kreeg om deel te nemen aan de lessen. Verder had ze niet veel kinderen om mee te spelen, want ze was te ‘fijn’ om met de kinderen van de landarbeiders te spelen en niet ‘fijn’ genoeg om met de adellijke kinderen om te gaan. Deze eenzaamheid bleef deel uitmaken van haar hele leven en deze voel je hier nu nog. Haar gezelschap waren haar vele katten – het is nog steeds zichtbaar aan de rafelrandjes in het interieur – die dagelijks rundvlees kregen en acht liter melk, terwijl zijzelf genoegen nam met een plakje spekworst.

Zij schonk haar bezit aan de Deense versie van Natuurmonumenten met vele bepalingen, dat alles onaangetast moest blijven. Haar katten liet zij inslapen, omdat deze het zonder haar nooit meer zo goed zouden krijgen.

“Je proeft haar eenzaamheid’, vertelt Ina Lamminga, “maar zij was ook wel een beetje maf, want poppenkleding maakte zij van blaadjes en veertjes, heel bizar om te zien. De sfeer is uniek en dit gevoel heb ik niet bij een ander kasteel gehad. Niet in Denemarken, maar ook niet in Nederland.”

Benieuwd naar de schilderijen van Ina Lamminga van Skovsgaard? U heeft nog twee zaterdagen de gelegenheid om deze in de Johanneskerk in Oppenhuizen, nabij Sneek, te bekijken! Vergeet niet om iets in het gastenboek te schrijven, waarin iemand vol lof over de schilderijen van Ina schreef: “Je zou er zó gaan zitten!”

Waar    : Johanneskerk Oppenhuizen
Link      : Johannestsjerke
Datum : zaterdag 5 en zaterdag  12 sept.
Tijd       : 13.30 – 17.00 uur

Tip
Combineer uw bezoek aan de Johanneskerk met een bezoek aan één van de vele andere kerken tijdens Tserkepaad/Kerkepad 2026! Kijk voor meer informatie over opengestelde kerken op deze twee zaterdagen op Tsjerkepaad Fryslân – ​Is in 2026 van 4 juli t/m 12 september . Het jaarthema is: Er zit muziek in de kerk.

Vanmiddag was Janny van der Heijden te gast bij Tijd voor MAX om onder meer te praten over het onlangs verschenen boek van Sanny de Zoete: Strijklicht op damast. De onvergankelijke schoonheid van vier eeuwen Nederlands linnengoed. Zij noemde het één van de mooiste boeken die dit jaar verschenen is: “Ik vind het écht heel briljant hoeveel het vertelt over onze historie!”

‘Strijklicht op damast is zoveel meer dan een boek over tafellinnen’,  zei Janny, want zij vond het ook een boek over eet- en schildercultuur. Het boek vertelt ook het verhaal van vluchtelingen, die de techniek van het weven hebben meegenomen naar Nederland en het hier tot een succesverhaal hebben gemaakt.

Zij liet een 400 jaar oud servet zien, dat nog steeds gebruikt kan worden en roemde de duurzaamheid hiervan. Janny pleitte voor echt tafellinnen in restaurants, want dat laat zien dat je als gast gewaardeerd wordt. Zij sloot af met de een oproep: “Laten we weer de tafel gaan dekken!”

Ook benieuwd naar Strijklicht op damast. De onvergankelijke schoonheid van vier eeuwen Nederlands linnengoed? Via deze link kunt u het bestellen bij Sanny de Zoete, de auteur van dit geweldige boek: Strijklicht op damast – Sanny de Zoete

Link naar de mogelijkheid om deze uitzending online terug te kijken: Janny van der Heijden is ambassadeur Open Monumentendag | NPO Start

Voor een verslag van de boekpresentatie van ‘Strijklicht op damast’, kijk op Boekpresentatie op Twickel: ‘Strijklicht op damast. De onvergankelijke schoonheid van vier eeuwen Nederlands linnengoed’ – Adel in Nederland

 

Vlak achter kasteel Rosendael, wonderschoon in de bossen gelegen, ligt de grafkelder van de heren van Rosendael. De grafkelder werd gebouwd in opdracht van mr. Assueer Lubbert Adolf baron Torck (1806-1842), telg uit een oud Gelders geslacht, en echtgenote jonkvrouwe Louise Catharina Wilhelmina Huyssen van Kattendijke (1812-1843). Aanleiding voor de bouw was de dood van twee van hun kinderen op zeer jonge leeftijd.

Binnen enkele jaren zou, op één na, het hele gezin komen te overlijden en meerdere keren opende zich de grafkelder voor bijzettingen. De oudste dochter bereikte de leeftijd van zesenzestig jaar en huwde een baron Van Pallandt. Hierdoor werd kasteel Rosendael een Van Pallandt bezit en zou dit blijven tot in 1977, toen het kasteel verkocht werd.

De particuliere begraafplaats voor de kasteelbewoners ontwikkelde zich al snel tot een plek waar ook anderen zich konden laten begraven: personeel, dorpsbewoners en adellijke verwanten. Rijk en arm werden hier in de dood verenigd – ook al was het funeraire vertoon voor de één wat uitbundiger dan voor de ander.

Op https://www.dodenakkers.nl/artikelen-overzicht/begraafplaatsen/gelderland/rozendaal-begraafplaats-van-de-kasteelheren-van-rosendael-1.html is een uitgebreid verhaal te lezen over deze grafkelder van kasteel Rosendael.