Boekennieuws: Het Land van de jonker

Afb. Op de voorkant: jonkheer Maurits van Haersma de With, heer van den Berencamp, met op de achtergrond het voormalige familiebezit huis Salentein.

Fotograaf Brand Overeem en cultuur- en literatuurhistoricus en schrijver Bert Paasman werkten jarenlang aan een bijzonder project en hebben in Het land van de jonker in beelden en woorden het verhaal bij de landgoederen Volenbeek, Gerven, Hell, Appel, Salentein, De Berencamp (bij Ermelo/Putten/Nijkerk/Voorthuizen, Zwartebroek en Terschuur), De Poll en De Nijenbeek (bij Wilp/Gietelo/Voorst/Klarenbeek) met hun bewoners vastgelegd in een uniek boek, dat tevens een mooi tijdsbeeld schetst van de Veluwse adel in de 20ste eeuw.

De van oorsprong uit Friesland afkomstige adellijke familie Van Haersma de With, met de strenge jonker Jan, de mondaine jonker Maurits en de deftige freule Annie, bezat door erfenis een groot aantal landgoederen op de Veluwe, die bekend stonden als ‘Het land van de jonker’. Met hun erfgenamen, de – in ogen van buitenstaanders – zonderlinge jonker Frits en de zorgeloze jonker Willem, beheerden zij de landgoederen met landerijen en landhuizen. Zij wilden die onaangetast overdragen aan de volgende generaties, en deden dat bijgestaan door een schare aan pachters met hun meiden en knechten, hun bos- en veldarbeiders, ambachtslieden, jachtopzieners, dagloners en rentmeesters.

Aan de hand van verschillende thema’s (jacht, pachters, rentmeesters, crisis- en oorlogstijd, de dood, enz.) herleeft het leven van weleer. Wat interessant bij het onderwerp adel is, is beeld en zelfbeeld: hoe kijkt de buitenwereld tegen adel aan en hoe kijkt adel tegen zichzelf aan. In dit boek krijg je vooral de blik van de buitenwereld op adel te zien. Je leest de verhalen die er over de adellijke families de ronde deden, maar ook over de gedienstigheid en betrokkenheid. Zo is er het verhaal over Ali Nieboer, de trouwe hulp van jonkheer Frederik Johan Constantijn (‘Frits’) Schimmelpenninck (1918-1991), die trots de foto’s van haar werkgevers bewaarde. Maar ook de bosarbeider Cor van der Lee die het beukenheggetje rond het graf van jonkheer Frits snoeide om dit vervolgens op de grond van zijn vroegere heer uit te strooien.

Het boek laat de grote verbondenheid van alle betrokkenen bij de grond zien. In de inleiding komen de schrijvers daarom tot een nieuwe formulering over wat, volgens hen, een landgoed is: ‘het zijn alle bewoners en bewerkers, die samen met de eigenaren, een landgoed vormen’. In dit kader zou het echter misschien beter zijn om te spreken van een landgoedgemeenschap.

De auteurs hebben velen gesproken en veel is ook vastgelegd in zeer fraaie foto’s, waardoor de documentatiewaarde van dit boek groot is. Zij willen met hun boek ‘een sociaal-culturele geschiedenis van het landgoed en zijn bewoners schetsen’ (p. 5). Hierbij is helaas het perspectief vanuit de landgoedeigenaren wat onderbelicht gebleven (in hun definitie van ‘landgoed’ staan de eigenaren opvallend genoeg ook op de derde plaats) en dit had juist een extra dimensie aan het boek kunnen geven. Het had ook kunnen voorkomen dat ‘Wahrheit und Dichtung’ door elkaar heen zijn gaan lopen, want de op p. 58 genoemde jonkheer Johan Willem Godin de Beaufort (1877-1950), heer van Maarn en Maarsbergen, sloot inderdaad een in zijn kringen nogal ongewoon huwelijk met de dochter van een winkelier, maar zijn twee kinderen waren zeker niet buitenechtelijk en werden ruim na de huwelijksdatum geboren.

Het had misschien ook antwoord kunnen geven op intrigerende de vraag waarom en met welk doel jonker Frits niet één van zijn naaste familieleden tot erfgenaam heeft gemaakt, maar alles naliet aan een barones Van Lynden. Als grootste grootgrondbezitter in dit boek en verrassende erfgename van belangrijk historische bezit, is haar verhaal een groot gemis in dit boek, dat verder een aanrader is om te lezen en een groot genoegen om naar te kijken.

Link naar Uitgeverij De Fontein en bestelmogelijkheid www.uitgeverijdefontein.nl/boek/het-land-van-de-jonker.

1000ste volger op Instagram voor AiN


De stichting Adel in Nederland heeft niet alleen een eigen website (met ruim 32.000 bezoeken per maand), maar is ook actief op Facebook (met 6190 volgers en ruim 30.000 bezoeken per week), Twitter (met 875 volgers) en Instagram. Vandaag kregen we daar onze 1000ste volger! Volgt u ons ook al op Instagram?

‘Koekkoek op bezoek’ – de highlights van de collectie van het B.C. Koekkoek-Haus te gast in Museum Veluwezoom in kasteel Doorwerth

Afb. 1. Schets van ‘de grote beuk’ door Barend Cornelis Koekoek. Nú te zien in Museum Veluwezoom in kasteel Doorwerth! Foto met hartelijke dank aan Geldersch Landschap en Kasteelen.

Museum Veluwezoom en het B.C. Koekkoek-Haus te Kleef organiseren samen met Geldersch Landschap & Kasteelen in Kasteel Doorwerth de tentoonstelling ‘Koekkoek op bezoek’ van 10 oktober tot de zomer in 2021. Museum Veluwezoom is ondergebracht in kasteel Doorwerth, één van de zeven opengestelde kastelen van Geldersch Landschap en Kasteelen.

Koekkoek op bezoek
De schilders van de Romantiek aan de Nederlandse en Duitse zijde van de Rijn, Waal en Maas trokken naar buiten om het eigen landschap te herontdekken. Barend Cornelis Koekkoek, door zijn tijdgenoten ‘prins der landschapsschilders’ genoemd, zette bewust de stap naar de provincie om daar de natuur en de bijzonderheden van de uiterwaarden van de Rijn, de stuwwallen uit de ijstijd, de aangrenzende bossen en de kastelen op het doek vast te leggen. Koekkoek wilde de eigen omgeving ontdekken en het echte leven weergeven. De schoonheid lag voor de deur.

In 1834 verhuisde Koekkoek naar Kleef, een aantrekkelijke plek voor Nederlandse landschapsschilders om te werken. In zijn voormalige woonhuis is nu het B.C. Koekkoek-Haus gevestigd, een museum gespecialiseerd in onder andere Nederlandse landschapskunst uit de Romantiek. In verband met de tijdelijke sluiting van het Koekkoek-Haus vanwege renovatiewerkzaamheden zijn de hoogtepunten uit de collectie binnenkort te zien in Museum Veluwezoom met als kern B.C Koekkoek, zijn familie en zijn school der “Kleefse Romantiek” met werken van onder anderen Cornelis Lieste, Willem Bodeman en Johannes Warnardus Bilders.

Als Nederlander ging Barend Cornelis Koekkoek naar het buitenland, nu keert hij tijdelijk terug naar zijn vaderland.

De toegang tot de tentoonstelling is inbegrepen in het toegangskaartje van kasteel Doorwerth. Vanwege de corona maatregelen bezoekt u eerst de andere ruimten in het kasteel.

Wilt u alleen de “Koekkoek op bezoek” tentoonstelling (3 zalen) bezoeken? Kom dan van dinsdag tot en met zondag tussen 10.45 – 11.45 uur en 16.00 – 17.00 uur. U kunt hiervoor apart een ticket boeken.

Vanwege Covid-19 is online reserveren noodzakelijk. Kijk hiervoor op https://doorwerth.glk.nl/alles-over-kasteel-doorwerth/openingstijden-entree/

Tip: bij kasteelcafé De Zalmen kun je lekker happen en drankjes TO GO afhalen! https://dezalmen.nl/

Kasteel Doorwerth
Kasteel Doorwerth heeft een lange geschiedenis met kleurrijke verhalen en was eigendom van adellijke geslachten als Van Dorenweerd, Van Homoet, Schellart van Obbendorf, Von Aldenburg en Bentinck. In de 19e eeuw ontfermde een baron Van Brakell zich over het kasteel en restaureerde het groots. Zijn nakomelingen verkochten het weer en hierna zette de neergang weer in. De militair en historicus Frederic Adolph Hoefer (1850-1938), die met een barones Van Heemstra gehuwd was, trok zich het lot van het kasteel aan en het artilleriemuseum werd er in ondergebracht. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog ging het kasteel bijna ten onder, maar een grootscheepse restauratie en herbouw maakt dat Doorwerth er nog steeds uitziet, zoals een kasteel er moet uitzien: met een slotgracht, een voorburcht, torens, tinnen en transen.

Kasteel Doorwerth is één van de zeven opengestelde kastelen van Geldersch Landschap & Kasteelen. Voor meer informatie en bezoekmogelijkheden: houd de website van Geldersch Landschap & Kasteelen in de gaten! Zie https://doorwerth.glk.nl/.

Afb. 2. Kasteel Doorwerth in herfsttooi. Foto met hartelijke dank aan kasteel Doorwerth/Geldersch Landschap en Kasteelen.

 

Veilingnieuws Bubb Kuyper: het grafschrift van baron Collot d’Escury en manuscripten van de Oranjes

Afb. 1. Het grafschrift van Simeon Petrus Baron Collot d’Escury (1719-1800). Foto’s van documenten met hartelijke dank aan Bubb Kuyper en het portret met dank aan RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis.

Van 24 t/m 27 november vindt er bij Bubb Kuyper Veilingen in Haarlem (www.bubbkuyper.com) een grote veiling plaats van boeken, prenten, kaarten, documenten, enz. Lees hieronder meer over het aangeboden grafschrift van baron Collot d’Escury en bijzondere kavels betreffende de Oranjes. Of kijk in de online catalogus voor wat er verder wordt aangeboden: https://bubbkuyper.com/index.php?option=com_virtuemart&view=category&virtuemart_category_id=298&virtuemart_manufacturer_id=0&Itemid=198

Kavel 72/2138 betreft een grafschrift voor Simeon Petrus baron Collot d’Escury, heer van Naaldwijk en Sliedrecht (1719-1800). Hij stamde uit een Franse familie van Hugenoten, en zijn grootvader en vader waren Frankrijk ontvlucht en werden officier in dienst van de Oranjes en de Republiek. Hij was de eerste die op Nederlands grondgebied werd geboren en van hem stammen alle huidige baronnen Collot d’Escury af. Simeon Petrus had een glansrijke carrière en werd onder meer burgemeester van Gorinchem, drost- en dijkgraaf van Gorinchem en het Land van Arkel en gecommiteerde in de Raad van State. In het grafschift wordt hij onder meer ‘een echte Burger-vader; Een Christen in zijn Huis; een Pijlaar van de Kerk’ genoemd.

Kavel 73/2142 is een almanak van J.C.B. Bernard (1774-1852), persoonlijke dokter van Koning Willem I en zijn familie, waarin hij aantekeningen maakte over zijn bezoeken.

Afb. 2. De almanak met inschrijvingen van dokter Bernard. De inschrijvingen met ‘Z.M.’ betreffen Zijne Majesteit Koning Willem I en ‘Prinses Frederik’ betreffen Prinses Louise van Pruisen (1808-1870), die met Prins Frederik der Nederlanden gehuwd was. Blijkens de inschrijvingen kreeg zij regelmatig doktersbezoek. Foto met hartelijke dank aan Bubb Kuyper veilingen.
Afb. 3. Kavel 73/2149: een door Koning-Stadhouder Willem III (‘Willem R’) ondertekende brief betreffende de benoeming van luitenant Des Marolles als luitenant in het escadron van de Graaf von Arco en zijn betaling. Foto met hartelijke dank aan Bubb Kuyper veilingen.

Benieuwd naar wat er verder geveild wordt? Kijk dan in de online catalogus op https://bubbkuyper.com/index.php?option=com_virtuemart&view=category&virtuemart_category_id=298&virtuemart_manufacturer_id=0&Itemid=198

Boekennieuws, uit de dagboeken van jonkheer Sickinghe: De maarschalkstafel.

Afb. Jonkheer Duco Wilhelm Sickinghe (1888-1983)

In het archief van de familie Sickinghe zijn twee dagboeken van Duco Wilhelm Sickinghe (1888-1983) te vinden uit de tijd dat hij luitenant-ordonnansofficier van koningin Wilhelmina was. In het eerste beschrijft hij het alledaagse hofleven ten paleize van koningin Wilhelmina, prins Hendrik en prinses Juliana in de jaren 1920-1921. Het tweede dagboek, een reisjournaal, is een ingebonden, aan de randen zwartgeblakerd dik cahier in linnen stofomslag. In oktober 1922 reisde Sickinghe als lid van een kleine ambassade van koningin Wilhelmina naar Roemenië om de kroning bij te wonen van koning Ferdinand I en koningin Marie. Het verslag van deze buitengewone missie bevat oude Roemeense ansichtkaarten, krantenfoto’s, visitekaartjes, uitnodigingen en programma’s van de inhuldigingsceremonie en festiviteiten. ‘Geen zwaarwichtige beschouwingen maar scherpe momentopnamen en subtiele, soms grappige details (…) Een treffend beeld van al die “kleine dingen” die zo kenmerkend waren voor de mores en omgangsvormen aan het hof van koningin Wilhelmina in de vroege jaren twintig. Veel gewoonten zijn veranderd, maar veel is ook hetzelfde gebleven. Af en toe klinken mijn grootvaders woorden verrassend modern en eigentijds.’ (Duco W. Sickinghe, kleinzoon) De maarschalkstafel was na de ‘vorstentafel’ de belangrijkste of tweede tafel aan het hof. Als lid van de militaire hofhouding had ook Sickinghe daaraan een vaste plaats.

Link naar bestelmogelijkheid https://www.pegasusboek.nl/de-maarschalkstafel.html

Thuis heb ik nog een ansichtkaart… huis Nienhof

Afb. Huis Nienhof van de familie Van Hardenbroek, ansichtkaart part. coll.
Afb. Huis Nienhof van de familie Van Hardenbroek, ansichtkaart part. coll.

Op de foto het imposante huis dat mr. Gijsbert Carel Duco Reinout baron van Hardenbroek (1859-1941) en zijn echtgenote Coenradina Carolina Theodora barones van Hardenbroek née jonkvrouwe de Pesters (1865-1923) op hun buitenplaats Nienhof in Bunnik in de jaren 1892-1894 lieten bouwen.

De buitenplaats Nienhof was afkomstig uit de familie De Pesters en kwam door huwelijk in 1885 met de erfdochter in het bezit van baron Van Hardenbroek. In 1887 werd hij burgemeester van Bunnik, Odijk en Werkhoven en toen werd een passend huis noodzakelijk geacht. Van 1892 tot 1894 werd er druk gebouwd en het resultaat was een kasteelachtig en representatief huis met sierlijke torentjes. Door de bekende tuinarchitect L.A. Springer werd een parkachtige tuin aangelegd met een slingerende vijver, romantische laantjes en bosschages met hier en daar boomgroepen.

In 1923 kwam er een einde aan het gelukkige gezinsleven toen barones Van Hardenbroek verongelukte. Op zaterdagmorgen 14 april reed haar chauffeur door een defect in de stuurinrichting tegen een boom op de Bunnikschen Weg. Zowel de chauffeur, als barones Van Hardenbroek en haar Engelse dame van gezelschap raakten ernstig gewond en werden opgenomen in het Diaconessenhuis te Utrecht. Hier bezweek een dag later aan haar verwondingen “…onze innig geliefde Echtgenoote, Moeder, Behuwd- en Grootmoeder…” op 58-jarige leeftijd. Haar echtgenoot verkocht daarop het huis en in 1929 werd alles door de nieuwe eigenaren gesloopt – een kwestie van geld, want de belastingen werden te hoog en het huis was onverkoopbaar.

Link naar meer informatie over buitenplaats Nienhof: www.buitenplaatseninnederland.nl/bunnik-nienhof.html.

Veilingnieuws: ‘Slotbrug Zeist’ door Rudolf Bonnet

Afb. 1 .’Slotbrug Zeist’ (Castle bridge, Zeist, Netherlands), signed and dated 1918 lower right, canvas. 65.5 x 58 cm. This work will be included in the new book about Rudolf Bonnet (full page), which will be published in 2021. Foto met hartelijke dank aan het Zeeuws Veilinghuis/https://zeeuwsveilinghuis.nl/

Op 17 november vindt bij het Zeeuws Veilinghuis de Indonesian Art veiling plaats met o.a. dit schilderij door Rudolf Bonnet van de kasteelbrug van Slot Zeist. Lees het verhaal hierbij hieronder of kijk in de online catalogus (met mogelijkheid voor online bieden!) om te zien wat er verder geveild wordt op https://zeeuwsveilinghuis.cloudcatalogus.nl/Home/Catalog

Rudolf Bonnet (1895-1978) was een Nederlandse kunstenaar. Na onder meer de Rijksacademie voor Beeldende kunsten bezocht te hebben, werkte hij eerst een aantal jaren in Nederland, maar vertrok hij in 1928 naar Ned.-Indië, waar hij jarenlang werkzaam was. In 1918 schilderde hij ‘Slotbrug Zeist’.

In 1677 kocht Willem Adriaan des H.R. Rijksgraaf van Nassau (ca. 1632-1705) de heerlijkheid Zeist, dat in datzelfde jaar tot hoge heerlijkheid werd verheven door de Staten van Utrecht, en liet hier door de architect Jacob Roman een vorstelijk slot bouwen, waarbij Daniël Marot aan het interieur werkte. Slot Zeist doet sterk aan Het Loo denken, omdat ook dit ontworpen werd door Jacob Roman. Willem Adriaan was een kleinzoon van Stadhouder Maurits en stond in de gunst bij Koning-Stadhouder Willem III.

De kleinzoon van Willem Adriaan, Willem Adriaan II des H.R. Rijksgraaf van Nassau (1704-1759), verkocht Slot Zeist in 1745 voor 157.000 gulden aan de Amsterdamse ijzerhandelaar Cornelis Schellinger (1711-1778), maar een groot deel van de opbrengst (77.200 gulden) was bestemd voor het aflossen van schulden. Dankzij Cornelis Schellinger konden de hernhutters zich in Zeist vestigen, die hier de Zuster- en Broederhuizen bouwden.

In 1830 kocht jonkheer Jan Elias Huydecoper (1798-1865) het slot en woonde hier met zijn echtgenote, Marie Isabelle Anne Josine Charlotte barones Taets van Amerongen (1802-1859) en hun zeven kinderen. Twee jaar na zijn overlijden verkochten zijn kinderen het slot aan Henriette Maria Jacoba Labouchere née Voombergh (1830-1898), die gehuwd was met mr. Charles Bernard Labouchere (1817-1897). Beiden stamden uit patriciaatsfamilies en zijn de overgrootouders van mr. Martine van Loon-Labouchere, oud-grootmeesteres van Z.M. Koning Willem-Alexander en H.M. Koningin Beatrix. Hun zoon mr. René Labouchere (1870-1934) werd vervolgens heer van Zeist en hij trad in 1911 in het huwelijk met jonkvrouwe Adrienne Vegelin van Claerbergen (1891-1982). In 1922 gingen zij uiteen en zij hertrouwde een jaar later graaf Aldenburg Bentinck, met wie zij op kasteel Middachten ging wonen.

René Labouchere woonde niet alleen op Slot Zeist, want zijn jongste zusje, Agnes Henriette Labouchere (1873-1942), woonde hier in de zuidvleugel met haar echtgenoot jonkheer Leendert Marinus Schuurbeque Boeye (1863-1937) en hun kinderen. In 1924 werd Slot Zeist verkocht aan een bouwmaatschappij en dreigde gesloopt te worden. De gemeente Zeist kocht daarop in datzelfde jaar het slot en sindsdien werd het jarenlang op de meest uiteenlopende wijzen gebruikt. Pas in 1960 begon een jarenlange restauratie onder leiding van restauratiearchitect ir. J.B. baron van Asbeck en in 1969 was het huis in zijn oude luister hersteld.

Het schilderij wordt getaxeerd op 500-700 euro. Benieuwd naar wat er verder op deze veiling bij het Zeeuws Veilinghuis geveild wordt? Kijk dan in de online catalogus op https://zeeuwsveilinghuis.cloudcatalogus.nl/Home/Catalog

Afb. 2. ‘Het Huys van vooren / La Maison par devant’, gravure van Slot Zeist door Daniël Stopendaal uit de jaren 1682-1726. Collectie Rijksmuseum Amsterdam.

 

Veilingnieuws: het teruggevonden inhuldigingsschilderij van Koningin Juliana

The coronation ceremony of Queen Juliana of the Netherlands, signed ‘B. Abdullah’ (lower right), oil on canvas, unframed, 199×299 cm. Foto met hartelijke dank aan het Venduehuis der Notarissen in Den Haag/www.venduehuis.com.

Op woensdag 18 november is bij het Venduehuis in Den Haag de Indonesian Art Sale met o.a. dit verloren gewaande schilderij van de Inhuldiging van Koningin Juliana. Lees het verhaal hierbij hieronder of kijk in de online catalogus van het Venduehuis voor wat er verder geveild wordt op https://wavemaker.venduehuis.com/auction?auction=286 De kijkdagen in het Venduehuis zijn van 13 t/m 17 november tussen 10.00 en 16.00 uur en dit kan uitsluitend op afspraak.

Op 6 september 1948 vond in Amsterdam in de Nieuwe Kerk de Inhuldiging van Koningin Juliana plaats. Ter gelegenheid hiervan maakte kunstenaar Charles Eyck een inhuldigingsschilderij, dat veel kritiek kreeg, omdat het te donker werd gevonden en er te weinig zichtbaar was van de entourage van de Vorstin. Charles Eyck daagde andere schilders uit een betere versie te maken en één van hen was de Indonesische kunstenaar Raden Basoeki Abdullah.

Hij maakte een schilderij van de Inhuldiging op groot formaat (1.99 x 2.99) en dit werd tentoongesteld in Scheveningen. Daarna verdween dit doek uit het zicht en leek het voorgoed verdwenen te zijn. Vorig jaar besteedde het Venduehuis ter gelegenheid van de Indonesian Art Sale speciale aandacht aan Raden Basoeki Abdullah en er verscheen zelfs een boekje over hem. Nu is het schilderij teruggevonden en het werd opgerold aangetroffen in een gebouw van een verzekeringsmaatschappij.

Frans Leidelmeijer is als ambassadeur en adviseur nauw bij het Venduehuis in Den Haag betrokken (de meesten zullen hem kennen van Tussen Kunst & Kitsch) en hij was samen met de adjunct-directeur van het veilinghuis, betrokken bij een tentoonstelling over Basoeki Abdullah in Den Haag. Dit heeft er voor gezorgd dat het schilderij hier op woensdag 18 november geveild zal worden. Tot die tijd heeft u van 13 t/m 17 november tussen 10.00 en 16.00 uur de gelegenheid dit te bekijken op de Kijkdagen van het Venduehuis in Den Haag samen met alle andere kavels op deze veiling.

Let op: vanwege Covid-19 kan dit uitsluitend op afspraak. Meer hierover leest u op de website van het Venduehuis https://www.venduehuis.com.

Herfstwandeling op Eerde

Afb. Herfsttaferelen op Eerde met zicht over de slotgracht op het huis dat in 1715 voltooid werd door Johan Warner baron van Pallandt.
Afb. Herfsttaferelen op Eerde met zicht over de slotgracht op het huis dat in 1715 voltooid werd door Johan Warner baron van Pallandt.

Op Eerde nodigen de bossen en de lanen, die nu in herfsttooi gehuld zijn, uit voor een lange wandeling. Eerde werd in 1706 aangekocht door Johan Warner baron van Pallandt en hij bouwde hier het indrukwekkende huis dat er nog steeds staat. Het huis was eeuwenlang eigendom van de baronnen Van Pallandt, maar werd al voor de Tweede Wereldoorlog ingericht als internationale school en nog steeds is hier een internationale school gevestigd.

Natuurmonumenten is bezig met een omvangrijk herstelplan van de bijzondere lanenstructuur en niet alleen deze lanen, maar ook de buitengewoon fraaie bossen nodigen uit voor een lange herfstwandeling.

Meer lezen over Eerde en de plannen en activiteiten van Natuurmonumenten? Kijk dan op www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/eerde.